گروه ادبیات استان همدان

آل احمد - دانشور

برگرفته از: ميراث خبر

در زواياي اين كوچه، خاطرات فراواني پنهان مانده و سنگفرش قديمي آن گويا با خاطرات كهن بخشي از ادبيات معاصر ايران خو گرفته است.
كوچه باغي كه روزي آمد و شد نويسندگان مطرح تجددگراي ايران را در قاب خاطراتش به ثبت رسانده بود، حالا ديگر كمتر از گذشته به عنوان يكي از كانون هاي تحولات ادبي ايران به شمار مي رود. سنگفرش اين كوچه ديگر چون گذشته پذيراي نويسندگان و ادب دوستان نيست، تنها گاه و بيگاه، سيمين دانشور خسته از گذشت روزگار، همچنان در سو و شون جلال، كوچه را بالا و پايين مي كند، اما به قول همسايه ديوار به ديوارشان نيما يوشيج در و ديوار به هم ريخته شان بر سر مي شكند.
خانه جلال آل احمد و سيمين دانشور در خيابان شريعتي، حد فاصل خيابان شهيد برادران واعظي و ميدان قدس، خيابان شهيد تقي رفعت، كوچه بيژن، پلاك 16 قرار گرفته است.
اين بنا علاوه بر قدمت تاريخي آن كه به سال 1332 شمسي مي رسد، به لحاظ دربرگيري آرشيو خاطرات دو نويسنده بزرگ تاريخ ادبيات ايران نيز داراي ارزش است و به همين خاطر از ابتدا تلاش هايي براي ثبت اين اثر تاريخي در فهرست آثار ملي انجام شد و در نهايت با پيگيري ميراث فرهنگي، خانه تاريخي جلال آل احمد و سيمين دانشور سال گذشته در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيد.
به گفته سيمين دانشور، اين بنا توسط مهندس معيني و بنا به پيشنهاد خانم دانشور و مرحوم جلال آل احمد طرح ريزي و ساخته شد. و پس از بازگشت دانشور از آمريكا در تاريخ 28 مرداد سال 1332 سيمين به اتفاق جلال در اين منزل سكونت داشتند و جلال از آن تاريخ تا زمان فوتش در سال 1348 در همين منزل زندگي كرده است.
16 سال زندگي مشترك اين زوج ادبي، در جامعه ادبي شگفتي هايي را رقم زد و حتي سال ها پس از فوت جلال و تنهايي چندين ساله سيمين دانشور، او هنوز به عنوان يكي از برترين هاي رمان نويسي در ايران به شمار مي آيد. ساربان سرگردان و جزيره سرگرداني او در شمار رمان هاي پرفروش ايران محسوب مي شود و اين نويسنده كهنه كار در آستانه هشتاد و سه سالگي از نگارش كوه سرگردان، جلد سوم جزيره سرگرداني مي گويد.

كانون ادب در كوچه بيژن
در كنار خانه سيمين و جلال، خانه پدر شعر نو ايران قرار گرفته و جالب آن كه بر تابلوي نام خيابان منتهي به كوچه اي كه اين دو خانه ادبي و تاريخي در آن واقع است، نام تقي رفعت نقش بسته است. تقي رفعت از جمله نخستين شاعراني است كه با اسلوب شكني در شعر كهن، به سرايش شعر نو اقدام كرد، هر چند نه چندان اسلوب مند، اما شعرهاي تقي رفعت و شمس كسمايي و ديگر شاعران آن دوره، گشايشي بود بر ايجاد سبك شعر نو پارسي به همت نيما يوشيج.
خانه نيما يوشيج نيز سال گذشته در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيد.

تو در توي خانه سيمين و جلال
فضاي نشيمن عمومي و سرويس هاي خدماتي مانند آشپزخانه، سرويس هاي بهداشتي و كتابخانه در طبقه همكف طراحي شده و فضاهاي نشيمن خصوصي اين خانه در طبقه فوقاني قرار گرفته است.
فضاي اصلي ساختمان كه بخش عمده بنا را در بر دارد، در ضلع شمالي و محوطه نيز در ضلع جنوبي واقع است، هم چنين ايواني در ضلع جنوبي ساختمان و مشرف به حياط طراحي شده، كه فضايي دلنشين را به لحاظ نحوه معماري، ايجاد كرده است.
از ويژگي هاي بارز معماري اين بنا، نماسازي ساده و در عين حال زيبا با استفاده از آجر و پوشش شيرواني است، كه اصالت طراحي ساختمان كه به سفارش اين دو نويسنده بزرگ ادبيات ايران انجام شده است، نشان از نوعي تفكر معمارانه در طراحي آن دارد.
زمين خانه جلال و سيمين جزو املاك وقفي محسوب مي شود و به همين دليل سيمين دانشور، هر ساله مبلغي را به عنوان اجاره بها به سازمان اوقاف و امور خيريه پرداخت مي كرد، كه پس از توافقات لازم بين مسئولان اوقاف و ميراث فرهنگي، وي از پرداخت مبلغ ماهانه به اوقاف معاف شد.
عرصه اين ملك بالغ بر 420 متر مربع و مساحت زيربناي آن در حدود 220 متر مربع و در 2 طبقه ساخته شده است.

تبديل خانه سيمين و جلال به كانون فرهنگي _ هنري
آرشيو در اختيار سيمين دانشور سرشار از كتاب هاي ارزشمند، دست نوشته ها، مقالات و نامه هاي منتشر نشده از خود او و جلال است كه اين اوراق، به عنوان بخش مهمي از گنجينه ادب معاصر به شمار مي آيند و بايد براي نگهداري و حفاظت از آن اقدام شود. و از سوي ديگر با توجه به قرار گرفتن خانه تاريخي اين دو زوج هنرمند همجوار با خانه پدر شعر نو ايران، نيما يوشيج، مرمت و بهسازي بخش هاي آسيب ديده اين دو خانه و تبديل آن به يك فضاي فرهنگي و ادبي، قابل تامل است هر چند در ابتدا طرح ايجاد كانون فرهنگي سيمين دانشور، جلال آل احمد و نيما يوشيج در محل خانه دانشور و نيما يوشيج مطرح شد، اما از آن زمان تاكنون هيچ گونه اقدام خاصي در زمينه تحقق اين طرح انجام نشده است.
به گفته سيمين دانشور، برادر وي كه خارج از كشور زندگي مي كند، قصد دارد مجموعه كتابخانه اش را كه در حال حاضر در خانه او قرار گرفته، در راستاي تبديل خانه به كانون فرهنگي _ هنري به اين مجموعه اهدا كند و به اين ترتيب غناي فرهنگي و ادبي اين خانه با اهدا مجموعه كتاب هاي ارزشمند برادر سيمين دانشور افزايش خواهد يافت كه اين موضوع بيش از گذشته پيگيري طرح سامان دهي اين دو خانه تاريخي و ادبي و تغيير كاربري آن را از سوي سازمان هاي مسئول در زمينه رسيدگي به وضعيت خانه مشاهير، مورد تاكيد قرار مي دهد.
سيمين دانشور پيش از اين گفته بود: از اين كه پس از مرگم خانه من و جلال به يك كانون فرهنگي _ هنري تبديل مي شود خوشحالم. من و جلال بيش از 5 هزار نسخه كتاب داريم، علاوه بر خانه از تمام اشيا موجود در آن نيز صورت برداري شده و قرار است در بخشي از همين خانه حفظ و نگهداري شود. در فضاي اين خانه مي توان نمايشگاه هاي كوچكي برگزار كرد و با تعمير نماي داخلي آن سالن كوچكي درست كرد كه در آن گروه هاي كوچك موسيقي يا تئاتر برنامه اجرا كنند، يا محافل كوچك داستان خواني و شعرخواني برپا شود.

ثبت خانه خاطرات دوران كودكي جلال آل احمد
به دنبال ثبت خانه سيمين دانشور و جلال آل احمد ــ سال گذشته ــ اداره كل ميراث فرهنگي استان تهران به ثبت خانه دوران كودكي جلال آل احمد اقدام كرد. شالوده اين بنا مربوط به دوران قاجار و حكومت احمد شاه و مربوط به خاندان آل احمد است، مالك اوليه آن سيد احمد بوده و بعدها اين مالكيت به پدر جلال آل احمد منتقل مي شود.
در حال حاضر نيز مالكيت اين بنا خصوصي است و بهره برداران آن كماكان خاندان آل احمد هستند اين بنا در خيابان خيام، خيابان شهيد كاركن اساسي (گذر ملي) واقع شده است.