به نام آن که هستی نام از او یافت

جشن یلدا(زایش خورشید)

 

چون حلقه ربایند به نیزه، تو به نیزه                      خال از رخ زنگی بربایی شب یلدا

 

    پیروان آیین مهر هزاران سال است در ایران زمین،نخستین شب زمستان و بلندترین شب سال را در شب آخرین روز از آذر ماه جشن می گیرند و تمام این شب طولانی را تا صبح بیدار بوده و به انتظار زایش دوباره خورشید می نشینند. 

 اعتقاد بر آن است که یلدا (بلندترین شب سال )شبی نحس و شوم است و برای مقابله با خصایص شیطانی این شب ،مردم گروه گروه به گرد هم آمده ،آتش افروخته وتا صبح با جشن و خوردن میوه های تازه و میوه های خشک شده در حال ستیز با اهریمن بوده تا زمانیکه پس از سپری شدن این شب بلند،خورشید (مهر)که سرشار از نور ،گرمی ،جان بخشی و عطوفت است طلوع کرده و جهان را از خفقان و بیداد اهریمن تاریکی برهاند و چنین به نظر می آید که خورشید با این طلوع خود دوباره زاده شده و جانی تازه گرفته است چون از آن شب به بعد رفته رفته روزها بلند و بلندتر و شب ها کوتاه کوتاه تر شده و هر روز بیش از دیروز میترا – ایزد مهر – بر جهانیان مهر می ورزد واین لطف و برکتی است که اهورا مزدا شامل حال آدمی کرده است.

اقوام قدیم آریایی ،از هند و ایرانی گرفته تا هند و اروپایی همگی جشن تولد آفتاب را در آغاز زمستان می گرفتندوبخصوص ژرمنی ها که در این موقع از سال جشن بزرگی می گرفته اند.

یلدا یک واژه سُریانی و به معنی تولد است.رومی ها خود واژه ی ناتالیس را به معنی تولد داشتند.مسیحیان سُریانی واژه ی یلدا را با خود به ایران آورده اند و از آن زمان تاکنون در ایران ماندگار شده است .

البته فقط تولد میترا و موقع زمانی آن نبود که در مسیحیت وارد شد .در واقع امروزه مسیحیان جهان که شب تولد مسیح را جشن می گیرند و تا بامداد بلندترین شب سال را بیدار مانده و به شادی می گذرانند،همان تولد میترا ،مسیحای نجاتبخش یا« سوشیانت »را جشن می گیرند و اغلب مراسم و مناسک و آدابشان مقتبس از آیین مهر است.

 

در برخی اشعار پارسی رابطه ی میلاد مسیح و شب یلدا اشاره شده است:

 

ایزد دادار ،مهر و کین تو گویی              از شب قدر آفریده و از شب یلدا

زان که به مهرت بود تقرب مؤمن           زان که به کینت بود تفخر ترسا

 

جشن یلدا امروز شب چله نامیده می شود اما چرا چله را چله ی بزرگ می نامند؟

چله ی بزرگ از اول دی ماه است تا دهم بهمن ماه که چهل روز تمام ادامه می یابد.چله کوچک از دهم بهمن ماه است تا بیستم اسفند ،و از آن جهت چله کوچک گویند که شدت سرمامی کاهد

پس از خاتمه یافتن شب یلدا و زایش دوباره خورشید ،جشن دیگان یک نیز آغاز می شود که مهمترین دیگان از بین دیگان های چهار گانه ی ماه دی است.

اولین روز از ماه دی – خرم روز (اورمزد)- در ایران باستان جشن گرفته می شده است.این جشن را دیگان یک می نامیدند.هر ماه (در گاه شماری ایران باستان )به دو هفته و دو هشته تقسیم می شده که هر هفته و هر هشته به نام خدا (دی)آغاز می شده است و اولین روز از ماه دی (اورمزد روز )را جشن می گرفتند.«دذو»در اوستا به معنی آفریدگار و خداوند و «ددو»در زبان پهلوی نیز شکل تغییر یافته ی همین واژه است .دی نیز شکل فارسی نو ددوی پهلوی است

 

 

                                                   گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی شهرستان بهار

                                                                             جهانی