گروه ادبیات استان همدان

درس اوّل

1- به چه دلیل کاربرد واحد های زبانی زیر نادرست است؟

الف) تو، تو را از دید دیگران پنهان نمودی.       ب) صمیمی دوستان آرزوی دیدن خوب.

2- الگوی هجایی واژه ی « چاره » را بنویسید.

3-در هر یک از موارد زیر کدام قواعد ترکیب رعایت نشده است؟

الف) قرن زلزله ی مهیب ترین.  

 ب) گوسفندان در باغ درخت می کارند. 

 پ) در تابستان گذشته به چه کاری مشغول بودی؟  - فردا امتحان داریم.

4-چرا واج های /چ/ و /ش/ نمی توانند بدون فاصله در کنار هم قرار گیرند؟

5-الگوی هجایی « خواهشمند» را بنویسید.

6- در هر یک از موارد زیر کدام قواعد ترکیب رعایت نشده است؟

الف) کبوتر روزنامه می خواند.   ب) مدرسه شاگرد بهترین.   پ) گروه کوهنوردی روز جمعه به قلّه ی دماوند صعود کردند.

7- واژه ی « بنفشه » از چند واج تشکیل شده است؟

8-الگوی هجایی واژه ی « آباد» را بنویسید.

                                                                                                              9-چرا تولید واحد زبانی زیر امکان پذیر نیست؟

« لسان الغیب لقب چه کسی است؟ غزلیّات شمس از آثار مولاناست.»

10- با توجه به الگوی هجایی واژه های زیر ، در هر مورد غلط را بیابید و تصحیح کنید:

                                   آ             مصوّت بلند            

الف- آرزو                  ر              صامت + مصوّت کوتاه.  

                                 زو             صامت+ مصوّت بلند.

                                    ب              صامت + مصوت کوتاه.

ب-  بنفشه                 نف              صامت+ مصوت کوتاه + صامت.

                                  شه              صامت+ صامت.

11- الگوی هجایی واژه ی « مؤلّف» را بنویسید.

12- بر اساس کدام یک از قواعد ترکیب تولید واحد زبانی زیر غیر ممکن است؟ جمله را به صورتی تغییر دهید که تولید آن امکان پذیر شود:

« سرو های دشت بلند ، با وزش نسیم به حرکت در می آیند.»

13- الگوی هجایی واژه ی « رؤیت » را بنویسید.

14- در تولید واحد زبانی زیر ، کدام قواعد ترکیب رعایت نشده است؟

دانش آموز مدرسه این بهترین ، با دوستان خود به کوهستان های شمال رفتند.

15- الگوی هجایی واژه ی « هیئت » را بنویسید.

16- برای قواعد« نحوی» یک مثال درست و یک مثال نادرست بنویسید.

17- الگوی هجایی واژه ی « آوا » را بنویسید.

18- طبق الگوی هجایی« صامت + مصوت بلند + صامت) یک واژه بنویسید.

19- در واحد های زبانی « دو این علمی آموزشگاه» و « داگک» به ترتیب کدام قواعد ترکیب رعایت نشده است؟

الف) واجی- هم نشینی.      ب) نحوی – معنایی.    پ) هم نشینی – واجی.    ت) معنایی- نحوی.

20- واژگان « سرد ، گوشت، کاشت» براساس کدام الگوی هجایی ساخته شده اند؟

21- الگوی هجایی واژه ی « خواسته » را بنویسید.

22- در هر یک از موارد زیر کدام قواعدترکیب رعایت نشده است؟( خرداد 92)

الف) دوستان آرزوی دیدن خوب.

ب) کشاورز باران می کارد.

پ) هر کسی چیزی می گفتند.

23- الگوی هجایی واژه ی « آسایش» را بنویسید. ( خرداد 92)

 

پاسخ ها

1- الف) رعایت نکردن قواعد نحوی.  ب) رعایت نکردن قواعد هم نشینی.    

 2- /چ/ /ا/( صامت + مصوّت) ،/ر//-ِ/ ( صامت + مصوّت)

 3- الف)  قواعد هم نشینی.  ب) قواعد معنایی. پ) قواعد کاربردی.                  

 4- به خاطر عدم رعایت قواعد واجی.

 5- صامت + مصوت.  صامت + مصوت + صامت.      صامت+ مصوت+ صامت+ صامت.

6- الف) قواعد معنایی. ب) قواعد هم نشینی.  ج) قواعد نحوی.                 

 7- هفت واج (/ ب/ –َ / ن/ -َ / ف/ ش/ -ِ/)

 8- صامت + مصوت(/ ء/ ا/) / صامت+ مصوت+ صامت.(/ ب/ ا/د/)            

 9- خلاف قواعد کاربردی است.

 10- الف) آ(ء/ا / صامت + مصوت بلند.  ب) شه: صامت+ مصوت کوتاه.(/ ش/-ِ/)

  11- صامت+ مصوت(/ م/ -ُ/)/ صامت+ مصوت+ صامت(/ ء/ -َ / ل/ )/ صامت + مصوت+ صامت(/ ل/-ِ/ ف/ )

  12- هم نشینی،  سروهای بلند دشت.

 13- صامت+ مصوت + صامت.(/ ر/-ُ/ ء/ )/ صامت+ مصوت+ صامت(/ ی/-َ/ ت/)

 14- هم نشینی( این بهترین دانش آموز مدرسه )، نحوی( نهاد مفرد شناسه یفعل جمع)

 15- صامت+ مصوت+ صامت(/ ه/ -ِ/ی/)/ صامت + مصوت+ صامت(/ ء/ -َ/ت/)

 16- درست :من با دوستم به کتاب خانه رفتم.  نادرست: من با دوستم به کتابخانه رفتیم.

 17- صامت+ مصوت(/ء/ا/)/ صامت+ مصوت( /و//ا/)                

 18- راز.                   

 19- ج.                                                

20- صامت + مصوت+ صامت+ صامت.                      

21- صامت + مصوت+ صامت/ صامت+ مصوت.

22- الف) قواعدهم نشینی.     ب) قواعد معنایی.         پ) قواعد نحوی.

23- صامت+ مصوت.      صامت+ مصوّت.          صامت+ مصوت+ صامت.

 

درس دوم

1- با توجه به جمله ها ی زیر   به پرسش ها پاسخ دهید:

1) « ما با تلاش روز افزون و ژرف نگری به پیروزی می رسیم.»

الف) این جمله چند واژه دارد؟

ب) این جمله چند تکواژ دارد؟

پ. در این جمله یک تکواژ وابسته ی تصریفی مشخص کنید.

2) « گل های اندیشه در فصل جوانی بارور می شوند» 

الف) این جمله چند واژه دارد؟

 ب) این جمله چند تکواژ دارد؟

پ) در این جمله یک تکواژ وابسته ی تصریفی مشخص کنید.

 3- در گروه اسمی « موفّقیّت نوجوانان»  تکواژها را مشخص کنید.

4- با توجه به عبارت«در جشنواره ی ادبیِ دبیرستان،شاعران نوجوان و جویای ادب شرکت کردند»تکواژها را مشخص کنید.

5- جمله ی : « داستان هیجان انگیز شیرین در اثر ارزشمند نظامی ، به نویسندگان قلم به دست ایرانی الهام بخشید.» از چند واژه تشکیل شده است؟                 

6. با توجه به عبارت زیر به هر یک از سؤالات داده شده پاسخ دهید:

« فرزندان سرزمین ایران در عرصه ی رقابت های جهانی، قدم به قدم با هم سالان خود پیش می روند.»

 الف. عبارت فوق چند واژه دارد؟                    

ب. در عبارت فوق واژه های « مشتق- مرکب» و « مشتق » را مشخص کنید.

7- عبارت «اگر عبارتي ارزشمند از بزرگان علم وادب ديدي، آن را در دفترت بنويس» چند تكواژ دارد؟      

8-عبارت«پسرك يك بغل لاله ي سرخ را كه تازه از دامنه ي دل انگيز سبلان چيده بود،به مادر داد»چه نوع جمله ي است؟

9- با توجه به عبارت زير به سؤالات داده شده پاسخ دهيد:

 « وقتي جهانگرد برزيلي  سي و سه پل را ديد ، شگفت زده و بي اختيار  هنرمندان اصفهاني را ستود »

الف. در عبارت فوق چند جمله ي مستقل وجود دارد؟                       

 ب. عبارت فوق چند واژه دارد ؟

 

10- با توجه به عبارت«نشست و برخاست با انسان های ارزشمند ، گامی در جهت کمال گرایی است.»

الف. جمله ی فوق از چند واژه تشکیل شده است؟                             

ب. نهاد جمله ی فوق را بنویسید.

11- با توجه به عبارت « وزارت آموزش و پرورش با خریداری میلیون ها جلد کتاب، امکانات نسبتاً مناسبی را برای کتاب خانه های مدارس فراهم کرد.»:

الف. عبارت فوق از ...... واژه تشکیل شده است.

ب. نوع تکواژ « وزارت» را بنویسید.

ج. یک واژه ی « مشتق- مرکب» بیابید.

12- در عبارت زیر جمله ی مستقل ساده و مرکب را مشخص کنید:

« باز گردانی در واقع امروزی کردن شعر یا نثر است. مقصود از امروزی کردن نوشته های قدیمی آن است که محتوا و پیام آن ها را به زبانی ساده و قابل فهم در آوریم.»

13- در  جمله ی رو به رو چند گروه به کار رفته است؟       « کار اختر شناسان ، مشاهده ی اجرام آسمانی است.»

پاسخ ها

1. الف. 10 واژه.( ما/ با/ تلاش/ -ِ/ روز افزون/ و / ژرف نگری/ به/ پیروزی/ می رسیم/)    

 ب. 16( ما/ با/ تلاش/ -ِ/ روز/ افزون/ و/ ژرف/ نگر/ی/ به/ پیروز/ی/ می/ رس/یم/ )

پ. «می ، یم»    

  2. الف. 9( گل ها/ -ِ / اندیشه / در/ فصل/ -ِ/ جوانی/ بارور/ می شوند/)   

 ب.  15(گل/ ها/ -ِ / اندیش/ه / در/ فصل/ -ِ/ جوان/ی/ بار/ ور/ می/ شو/ند/)    پ. ها، می ، -َند.   ت. ی ، ور.      

  3. موفّق/  یت/ –ِ  /  نو/  جوان/  ان/ 

 4. 22 تکواژ(در/ جشن/ واره/ ی/ ادب/ ی/ -ِ/ دبیر/ ستان/ شاعر/ ان/-ِ/ نو/ جوان/ و /جوی/ا/ ی/ ادب/ شرکت/ کرد/ ند/)  5. الف. 19واژه( داستان/ -ِ/ هیجان انگیز/ -ِ/ شیر ین/ در / اثر/ -ِ/ ارزِشمند/ -ِ/ نظامی/ به / نویسندگان/ -ِ/ قلم به دست/ -ِ/ ایرانی/ الهام/ بخشید/         

 6. الف.  18. ( فرزندان/-ِ/ سرزمین/ -ِ/ ایران/ در/ عرصه/ -ِ/ رقابت ها/-ِ/ جهانی/ قدم به قدم/ با / هم سالان/ -ِ / خود/ پیش/ می روند/) ب. مشتق- مرکب: قدم به قدم.  مشتق: هم سالان- جهانی.

 7. الف. 23 تکواژ(اگر/ عبارت/ي/ ارز/-ِش/مند/ از/ بزرگ/ان/-ِ/ علم/ و/ ادب/ ديد/ي/ آن/ را/ در/ دفتر/ت /ب/نويس/ تهی/)

 8. مستقل مرکب.

 9. الف. یک جمله ی مستقل مرکب. ب. 15واژه(وقتي/ جهانگرد/-ِ/ برزيلي/ سي و سه پل/ را/ ديد/ شگفت زده/ و/ بي اختيار/ هنرمندان/-ِ/ اصفهاني/ را/ ستود/)

 10.الف. 11 واژه(نشست و برخاست/ با/ انسان های/-ِ/ ارزشمند/گامی/ در/جهت/-ِ/ کمال گرایی/ است/) ب. نشست و برخاست. ج. وابسته ی اشتقاقی.

 11. الف. 20 واژه(وزارت/-ِ/ آموزش و پرورش/ با/ خریداری/-ِ/ میلیون ها/ جلد/کتاب/ امکانات/-ِ/  نسبتاً/ مناسبی/ را /برای/ کتاب خانه های/-ِ/ مدارس/ فراهم/ کرد/) ب. تکواژ آزاد قاموسی.ج. آموزش و پرورش.

 12.  بازگردانی در واقع امروزی کردن شعر یا نثر است.( مستقل ساده)- مقصود از امروزی کردن نوشته های قدیمی آن است که محتوا و پیام آن ها را به زبانی ساده و قابل فهم درآوریم.( مستقل مرکب، چون حرف ربط وابسته ساز دارد.)

 13.  سه گروه.

درس سوم

1. جمله ی « مورّخان جرئت به افشای کشف خود کردند.» را ویرایش کنید.

2. در کدام یک از جمله های زیر کاربرد « را » نادرست است؟ چرا؟

الف. نتایجی را که امروز به دست آمد، گزارش می کنم.                 ب. نتایجی که امروز به دست آمد را ، گزارش می کنم.

3. جمله ی مقابل را ویرایش کنید« منابع آب های تحت الارضی ، روز به روز کاهش می یابد.»

4.توجّه به جنبه های دستوری ، نگارشی و املایی جزءِ کدام نوع ویرایش است؟

5.عبارت« بازرسان با توجّه به سوابق گذشته ی متّهم، نتایج به دست آمده را تلفناً یا با پست گزارش می کنند »را ویرایش کنید.

6. عبارت« بیداری مسلمانان را فرا گرفته است.» را ویرایش کنید.

7. چرا عبارت « آیا چگونه می توان به پاسخ رسید ؟ » نادرست است؟

8. جملات زیر را ویرایش کنید:     

الف. عدم بارندگی در کمبود آب های زیر زمینی بی تأثیر نبوده است.

ب. این موضوع ساده ای است که مشمول حال هر انسانی در هر زمان می شود.

9. جملات زیر را ویرایش کنید:   

الف. آیا چگونه بازیکنی می تواند توپ را برای مهاجم تیم مقابل واگذار کند؟ 

ب. تلفناً از دوستم که از بیماری شدیدی برخوردار است دلجویی کردم.

10. ویرایش کنید:   

 الف. پلیس سارق را دستگیر و به زندان فرستاد.             ب. هر شهروند ایرانی مشمول دریافت یارانه می باشد.

11.ویرایش کنید:      

الف. چگونه می توان به درستی گزارشات رسیده اطمینان داشت؟

ب. دانشجویانی که شامل گذراندن واحد پایان نامه می شوند، برای انجام طرح خود از استادان راهنما کمک می گیرند.

12. استفاده از کدام واژه در عبارت زیر غلط است؟ دلیل آن را بنویسید.

« کتاب زبان فارسی رشته های تجربی و ریاضی از کتاب فارسی رشته های علوم انسانی متفاوت است.»

13. ابتدا جمله ی زیر را ویرایش کنید ؛ سپس بنویسید کار شما در حوزه ی کدام نوع ویرایش قرار دارد؟

« حماسه ی ارزشمند شاهنامه به وسیله ی حکیم ابوالقاسم فردوسی سروده شد.»

14. ابتدا دلیل غلط بودن هر یک از جملات زیر را بنویسید؛ سپس مشخص کنید ویرایش  هر جمله در حوزه ی کدام نوع ویرایش قرار می گیرد؟

الف. حسن خوبی دانش آموز تلاشگری اوست.                     ب. دوست من، حاصلضرب این اعداد را درست نوشت.

15. جمله ی«در سیستم نوین آموزش و پرورش، پیشنهادات منطقی دانش آموزان مورد ارزیابی قرار می گیرد.»را با ذکر دلیل ویرایش کنید

16. کاربرد کدام واژه در عبارت«به وسیله ی پست نامه ی مفصّلی برایت فرستادم.» نادرست است؟ به جای آن از چه واژه ای باید استفاده کرد؟

17. جمله ی«یکی از دلایل علاقه ی من به رمان این است که شما با خواندن آن احساس آرامش می کنید.»را ویرایش کنید.

18. در عبارت زیر ، از کاربرد کدام واژه باید تا حد امکان پرهیز کرد؟ چه واژه ای را می توان معادل آن به کاربرد؟

« جمعیّت انبوه ، ویران کننده ی محیط زیست می باشد.»

19. دو غلط نگارشی در جمله ی زیر بیابید و هر یک را با ذکر دلیل ویرایش کنید؛ سپس بنویسید اصلاح هر مورد مربوط به کدام نوع ویرایش است؟             « اعتلاء علمی دانش پژوهان ایرانی در جهان تأیید و مورد توجه همگان قرار گرفت.»

20. استفاده از کدام واژه در عبارت « مسکو مایل به انجام طرح خلع سلاح هسته ای اوکراین است.»نادرست است؟ چرا؟  

21. با توجه به جمله ی « داستانی که نوشته بودم را به عنوان انشاء در کلاس خواندم»

الف. جمله را ویرایش کنید.             ب. هر یک از موارد ویرایش شده مربوط به کدام نوع ویرایش است؟

22. با توجه به عبارت« در مسابقات ملّی شطرنج، تیم نوجوانان ژاپن از تیم شطرنج ایران باخت.»

الف. دلیل غلط بودن جمله را ذکر کنید.                    ب. جمله را ویرایش کنید.

ج. ویرایش جمله ی فوق مربوط به کدام نوع ویرایش است؟

23.هر یک از موارد زیر مربوط به کدام نوع ویرایش است؟

 الف. رعایت علایم نگارشی در زبان فارسی.                ب. حذف درست فعل به قرینه .

24. جمله ی مقابل از نظر نگارشی چه اشکالی دارد؟ گاهی ماشین ها تولید صداهایی ناهنجار را ایجاد می کنند که بسیار آزار دهنده است.

25. چرا عبارت مقابل از نظر نگارشی نادرست است؟   « دو موتور سوار به هم برخوردند و کلّه ی یکی از آن ها زخمی شد.»

26. تضاد میان اجزای عبارت مقابل چگونه برجسته شده است؟   « دوست واقعی و پنهان کاری»

27. دو واژه ی هم آوا مثال بزنید که از نظر شکل نوشتار و گفتار یکسان باشند.

28. دلیل استفاده از « و» استبعاد چیست؟

پاسخ ها

1. مورخان جرئت کردند که کشف خود را فاش سازند.            2. ب. زیرا « را » باید پس از مفعول قرار گیرد.

   3. ذخایر آب های زیر زمینی روز به روز کاهش می یابد.         4. ویرایش فنّی.

 5. بازرسان با توجّه به سوابق( گذشته ی) متّهم ، نتایج به دست آمده را تلفنی( با تلفن) یا با پست گزارش می کنند.

 6. مسلمانان در همه ی کشورها بیدار شده اند.         7. چون دو کلمه ی پرسشی « آیا» و « چگونه» در یک جمله آمده است.

 8. الف.نبود بارندگی در کمبود آب های زیر زمینی بی تأثیر نیست. ب. این موضوع ساده ای است که شامل حال هر انسانی در هر زمان می شود.

 9. الف. چگونه بازیکنی می تواند توپ را به مهاجم تیم مقابل واگذار کند؟ ب. تلفنی( با تلفن) از دوستم که از بیماری شدیدی رنج می برد( به بیماری شدیدی مبتلا بود) دلجویی کردم

10. الف. پلیس سارق را دستگیر کرد و به زندان فرستاد. ب. هر شهروند ایرانی مشمول دریافت یارانه است.

 11. الف. چگونه می توان به درستی گزارش ها ی رسیده اطمینان داشت؟ ب. دانشجویانی که مشمول گذراندن واحد پایان نامه می شوند، برای اجرای طرح خود از استادان راهنما کمک می گیرند.

 12. از، زیرا حرف اضافه ی اختصاصی « متفاوت»، « با » است نه « از»

13. حکیم ابوالقاسم فردوسی حماسه ی ارزشمند شاهنامه را سرود. زبانی ( یا ساختاری)

14 الف. حشو دارد، ویرایش زبانی ( ساختاری) .  ب. کلمات مرکبی مثل«حاصلضرب» باید جدا نوشته شوند تا موجب بد خوانی نشود. ویرایش فنّی

15. « نظام» به جای «سیستم» به دلیل کاربرد برابر های مناسب فارسی به جای غیر فارسی.  « پیشنهاد ها » به جای « پیشنهادات» به دلیل پرهیز از جمع بستن کلمات فارسی با نشانه های جمع عربی.

   16. به وسیله . « با»           17. یکی از دلایل علاقه ی من به رمان این است که  با خواندن آن احساس آرامش می کنم . 

 18. می باشد. « است».         19. اعتلاء .« اعتلای » حذف همزه از آخر کلمات عربی مختوم به « اء » و استفاده از « ی » میانجی بزرگ هنگام اضافه شدن.  ویرایش فنّی.   تأیید « تأیید شد» حذف  فعل بدون قرینه/ ویرایش زبانی یا ساختاری.

  20. انجام / زیرا در این جا به معنی پایان و ( سرانجام یا عاقبت) است.          21. داستانی را / کاربرد « را » پس از مفعول. / ویرایش زبانی .   انشا/ حذف همزه از آخر انشا/ ویرایش فنّی.      22. الف. فعل باختن با حرف اضافه ی خاص خود « به » به کار نرفته است. ب. در مسابقات ملّی شطرنج، تیم نوجوانان ژاپن به تیم شطرنج ایران باخت.  ج. ویرایش زبانی یا ساختاری.        23. الف. فنی .  ب. زبانی.        24. « تولید » و« ایجاد» یک معنا دارند یا « حشو» است.          25. « کلّه» واژه ی عامیانه و گفتاری واژه ی « سر » است.         26. با استفاده از « واو » مباینت یا استبعاد.      27. گور( گورخر) گور( قبر). روان( جاری) روان (روح).     28. برجسته کردن تضاد بین اجزای جمله

.

درس چهارم

1. شکل درست همزه را در واژه ی « ء/ء/تلاف» بنویسید.

2. املای نادرست کلمات را در عبارت زیر اصلاح کنید:

ما باید غدر دوستان را بدانیم و از علم و رنج آنان بکاهیم. 

3. املای صحیح کلمات مقابل کدام است؟                 الف. رذل، رزل.                       ب. مذبور، مزبور.

4. در گروه کلمات زیر، چهار واژه غلط نوشته شده است، صحیح هر یک را بنویسید:

گماشته و منسوب- طیب خوش- قانع و متقاعد- آرام و بی دغدغه- ارّابه ی زمان- شخص مسلوب الاراده- حوزه ی عرفان- خلع صلاح- وزر و وبال- ضیعتک حلال- درر و لعالی- هبوط و صعود- ستایشگر و سناگو.

5. در عبارت زیر دو غلط املایی به کار رفته است ، درست هر یک را بنویسید.

 منّت خدای را ، عزّ و جلّ که طاعتش موجب غربت است و به شکر اندرش مزید نعمت. هر نفسی که فرو می رود ، ممدّ حیات است و چون بر می آید مفرّح ذات ... یکی از صاحب دلان سر به جیب مراقبت فرو برده و در بهر مکاشفت مستغرق شده.»

6. در هر یک از گزینه های مقابل ، املای کدام واژه صحیح است؟     الف. برهه- برحه.        ب. توجیه- توجیح.

7. شکل درست همزه/ء/ را در کلمه ی « مُ/ ء / انست» بنویسید.

8. انواع هم آوایی را در کلمات مقابل  بررسی کنید: الف. روان(= روح)، روان( = جاری)  ب. خویش( = خود)، خیش(= گاوآهن)

9. املای کدام واژه ی داخل کمانک صحیح است؟   الف. گماشته و ( منسوب- منصوب)        ب. (تأنّی- تعنّی) و درنگ.

10. در هر یک از اشعار زیر با توجه به معنای واژه های هم آوا، کاربرد کدام واژه درست است؟

الف. بیا که قصر ( اَمَل – عمل) سخت سست بنیاد است.                ب. از محبّت ( خوارها- خارها) گل می شود.

11. در میان واژگان هم آوای زیر ، واژه ی درست را انتخاب کنید.

توانایی مولانا جلال الدین در ( الغا – القا)ی معانی بر هیچ کس پوشیده نیست.

12. با توجه به معنی ، املای کدام واژه صحیح است؟      برائت: برتری.    مطبوع: خوشایند.   حایل: ترسناک.  اجر و صواب.

13. شکل صحیح کلمات نادرست را در گروه کلمه های زیر بنویسید:

نمط و روش- استراق سمع-گسیختن و ذایل شدن- هبوط و صعود- مقام مطبوع- مصابه و مانند-کشت و زرع-صفیر دربار.  14. با توجه به معنای واژه های هم آوا ، کاربرد واژه ی مشخص شده در کدام عبارت نادرست است؟ صحیح آن را بنویسید.

براعت و بیزاری- مؤانست و دوستی – تفحّص و تحقیق- ترقّی و انتساب- سرّه ی دینار- به زودی و عن قریب- سبز و نغز – شیوه و نسق- عتاب و خطاب- آب های تحت العرضی.

 

پاسخ ها

1. ائتلاف.  2. قدر، اَلَم.  3. الف. رذل.   ب. مزبور.   4. منصوب- سلاح- لآلی- ثناگو.     5. قربت ، بحر.   6. برهه، توجیه.       7. مؤانست.    8. الف. واژه هایی که از نظر شکل گفتار و نوشتار یکسان هستند. ب. واژه هایی که از نظر نوشتاری متفاوت ولی از نظر گفتار دارای تلفظ یکسان هستند.   9. الف. منصوب.   ب. تأنّی  10. الف. امل.  ب. خار ها. 11. القا.  12. مطبوع، مثابه.( برائت: بیزاری. حایل: مانع)   13. زایل شدن- متبوع- مثابه – سفیر.    14. برائت- انتصاب- صرّه – تحت الارضی.   

 

درس پنجم

1. کدام جمله از نظر مطابقت نهاد با فعل نادرست است؟ علّت آن را بنویسید.

الف. کاروان با تلاش فراوان به مقصد رسیدند.                          ب. کاروان تیم ملّی به وطن باز گشت.

2. کدام عبارت نادرست است ؟ دلیل خود را بنویسید:      الف. مردم به خیابان آمدند.       ب. مردم به خیابان آمد.

3. نوع حذف ها را در عبارت« من بسیار تلاش کردم تا به هدف هایم برسم، امّا نتوانستم.» مشخص کنید.

4. دلیل حذف نشدن نهاد را در جمله ی مقابل بنویسید« من بیچاره به تنهایی این همه کار را انجام دهم؟»

5. گونه ی مؤدّبانه افعال عبارت« از شما می خواهم، حقیقت را بگویید.» را بنویسید.

6. در عبارت «« بعد از ظهری بود و هوا آفتابی و بچه ها سرشان گرم بود.»، چه بخشی حذف شده است و به چه قرینه ای؟

7. در واژه های مقابل واج میانجی را مشخص کنید:                الف. نیاکان.                      ب. روستایی.

8. در چه صورت حذف نهاد جدا از جمله ی « من این موضوع را گفته بودم» امکان پذیر نمی شود؟

9. گونه ی مؤدّبانه ی افعال عبارت« از تو می خواهم این کتاب را به من بدهی.» را بنویسید

10. در واژه ی « باغچه ای» واج میانجی را مشخص کنید.

11. گونه ی مؤدّبانه ی فعل جمله ی « انسان خویشتن دار ، درس بزرگی و معرفت را به دیگران می دهد.» را بنویسید.

12. در جمله ی زیر ، فعل حذف شده را بیابید ؛ سپس بنویسید حذف به چه قرینه ای صورت گرفته است؟

« از دوستم پرسیدم : از کتاب های تازه چه خبر؟»

13. در واژه ی «آهوان» واج میانجی را مشخص کنید.

14. فعل جمله ی « آیا شما روز گذشته به کتابخانه ی ملّی رفتید؟» را به شکل مؤدّبانه بنویسید.

15. در هر یک از جمله های زیر نوع حذف را مشخّص کنید:

الف. نه هر که به قامت مهتر، به قیمت بهتر.                     ب. تصمیم گرفته بودم که درس بخوانم ، امّا نتوانستم.

16. در جمله ی « پلنگان باغ وحش، در هنگام غروب به آواز گنجشکانی که بر پلّکان می نشینند،گوش فرا می دهند.»در کدام واژه واج میانجی وجود دارد؟

17. کدام یک از واژه های مقابل واج میانجی ندارد؟          ( نیاکان- نکته ای – بزرگان- گیسوان)

18. فعل جمله ی « استاد گرامی، من هفته ی گذشته علّت غیبت های خود را به شما گفتم.»را به صورت مؤدّبانه بنویسید.

19. چرا در جمله ی مقابل حذف نهاد امکان پذیر نیست؟     « منِ پزشک باید از نتایج تحقیقات جدید پزشکی آگاه باشم.»

20. فعل جمله ی « در جشن تولد دوستم یک جلد رمان به ایشان تقدیم کردم» را از گونه ی مؤدبانه به گونه ی معمولی تبدیل کنید.

21. چرا حذف نهاد در جمله ی « من دانش آموز باید به فکر آینده ی کشور خود باشم.» امکان پذیر نیست؟

22.در عبارت« باغبان این گلستان، تخم گل های سنبل را در زمین بر افشاند و به انتظار شکفتن گل ها نشست.»یک صامت میانجی بیابید.

23.در عبارت« ماه گذشته هیئت نجوم سیّاره ی مشتری را در آسمان ایران مشاهده کردند و عکاسان گروه، تصاویر زیادی به دوستانشان دادند.»:

الف. آیا فعل جمله ی اوّل از نظر مطابقت با نهاد صحیح است؟             ب. گونه ی مؤدبانه ی جمله ی دوم را بنویسید.

24. آیا می توان نهاد جدا را در عبارت زیر حذف کرد؟ چرا؟

« با احترام ، ما، دانش آموزان کلاس سوم دبیرستان ، تقاضا می کنیم کتاب های تازه ای برای کتاب خانه تهیّه کنید.»

25. با توجه به متن زیر ، به هریک از سؤالات پاسخ دهید:

 شاخه های پرپیچ و خم بید مجنون می رقصد و از پنجره ی باز به اتاقم می آید. می خواستم پنجره را ببندم ؛ امّا نتوانستم.

الف. آیا جمله ی « شاخه های پرپیچ و خم بید مجنون می رقصد.» از نظر مطابقت نهاد و فعل صحیح است؟ چرا؟

ب. در عبارت« می خواستم پنجره را ببندم ؛ امّا نتوانستم.» مورد حذف شده را بیابید و بنویسید حذف به چه قرینه ای صورت گرفته است؟

26.برای کدام یک از اسم جمع های مقابل فقط فعل مفرد به کار می رود؟  1) شورا.    2) ملّت.   3) مردم.   4) هر سه مورد. 

27. گونه ی مؤدبانه ی فعل جمله ی « تا ساعتی دیگر به خانه ی مادر بزرگم می روم.» را بنویسید.

28. برای کدام یک از اسم جمع های مقابل می توان از هر دو  فعل مفرد و جمع استفاده کرد؟

 1) ملّت.  2 ) مردم.   3) مجلس.    4) کاروان.

29. در جمله ی « می خواستم مطالب تو را بخوانم ، اما نتوانستم .» :

الف. کدام قسمت حذف شده است؟              ب. حذف به چه قرینه ای صورت گرفته است؟

30. کدام جمله از نظر مطابقت نهاد با فعل درست و کدام نادرست است؟

الف. مجلس شورای اسلامی لایحه ی مربوط به بودجه را تصویب کردند.  

ب. حضرت پیامبر (ص) در چهل سالگی به رسالت مبعوث شدند.

31. اگر به واژه های زیر پسوند« ان» اضافه کنیم ، کدام واژه ها به صامت میانجی نیاز پیدا می کنند؟

« دانا – دوست- درخت- تشنه – گوسفند.»

32. در عبارت مقابل چه نوع حذفی دیده می شود؟  « مور، چه می داند که بر دیواره ی اهرام می گذرد / یا بر خشتی خام.»

33. واج « گ » در کدام واژه « میانجی » نیست؟

الف. هماهنگی.          ب. بچّگانه.            پ. گرسنگان.          ت. پختگی.

34. فعل جمله ی « دیروز به پژوهشگاه رفتید.» را به شکل مؤدّبانه بنویسید.

35. در عبارت مقابل حذف به چه قرینه ای صورت گرفته است؟          « شکر خدا، که بارش بهاری از آلودگی هوا کاست.»

36. چرا در جمله ی مقابل ، نمی توان نهاد جدا را حذف کرد؟« ما ، ایرانیان، همواره از مرزهای میهن اسلامی خود دفاع می کنیم.»

 

 

پاسخ ها

1. الف. چون کلمه ی « کاروان» اسم جمع است و هر گاه نهاد واقع شود شناسه به صورت مفرد می آید.

 2. جمله ی ب. زیرا مردم اسم جمع جاندار است ، فعل آن هم باید جمع بیاید.

 3. حذف نهادهای جدای ( من) به قرینه ی لفظی و حذف جمله ی ( که به هدف هایم برسم).[ من بسیار تلاش کردم تا ( من) به هدف هایم برسم، امّا ( من) نتوانستم( که به هدف هایم برسم)]

 4.  به دلیل وجود وابسته ( منِ بیچاره)                       

 5. از شما خواهش( تمنا، استدعا) می کنم حقیقت را بفرمایید.

 6. فعل « بود » بعد از «آفتابی» . قرینه ی لفظی.         

7.الف. ک   ب. ی.        

8. در صورتی که همراه تأکید باشد.

  9. از تو استدعا( خواهش، تمنّا) می کنم این کتاب را به من مرحمت کنی.       

 10. ا. 

 11. انسان خویشتن دار ، درس بزرگی و معرفت را به دیگران مرحمت می کند.   

 12. داری. حذف به قرینه ی معنوی.

  13. و.         

 14. تشریف بردید. 

 15. الف. حذف به قرینه ی معنوی.« نه هر که به قامت مهتر است به قیمت بهتر است. ب. حذف به قرینه ی لفظی.« ب. تصمیم گرفته بودم که درس بخوانم ، امّا نتوانستم درس بخوانم.»

 16. پلّکان( ک) 

  17. بزرگان(نیاکان( ک)- نکته ای( ا) – گیسوان( و)( گیسُ و ان).        

 18. عرض کردم ( به عرض رساندم)        

 19. زیرا نهاد جدا همراه وابسته آمده است. ( منِ پزشک).      

 20. دادم.         

  21. زیرا نهاد جدا همراه وابسته آمده است.      

 22. ی « گل های سنبل»     

  23.الف. خیر( هیئت اسم جمع است، فعل مفرد می خواهد نه جمع.) ب. مرحمت کردند.

 24. خیر، زیرا همراه با بدل آمده است.                   

  25. الف. خیر، اسم بی جان هنگام  جان بخشی جمع می شود( می رقصند). ب. می خواستم پنجره را ببندم ؛ امّا نتوانستم پنجره را ببندم. حذف به قرینه ی لفظی.

 26. شورا.       

   27. مرخص می شوم / رفع زحمت می کنم.          

 28. ملّت.        29. الف. مطالب تو را بخوانم. ب. لفظی

30. الف. نادرست( مجلس،چون اسم جمع است، شناسه ی فعل به صورت مفرد می آید.). ب. درست ( به خاطر احترام به پیامبر شناسه ی فعل جمع آمده است.)

 31. دانا( دانایان) تشنه( تشنگان)   

32. حذف به قرینه ی لفظی.( مور، چه می داند که او بر دیواره ی اهرام می گذرد / یا او بر خشتی خام می گذرد.)

 33. الف.          34.  تشریف بردید.       35. معنوی.          36. به دلیل وجود بدل.

درس ششم

1. عام ترین و رایج ترین راه تشریح یک موضوع ، شخص یا پدیده چیست؟

2.« ان » در هر یک از کلمات مقابل نشانه ی چیست؟ معنی آن ها را بنویسید: 

  الف. شامگاهان.       ب. گیلان.       ج. بامدادان         د. مردان.                     هـ. . پاییزان

3- نوشته های تحلیلی حاصل .......... ما هستند.

4- به شیوه ی نگارش نوشته ی زیر ، اصطلاحاً چه می گویند؟

« اتاق نسبتاً بزرگ بود با دو پنجره به سمت آفتاب و پرده هایی رنگ و رو رفته . در گوشه ای از اتاق یک میز کوچک با دو صندلی قرار داشت.»

5. نگارش های تحقیقی ، چه نو ع نوشته هایی هستند؟

6-. کدام گونه از مقاله ها بر اساس پژوهش آفریده می شوند؟

7-. « زندگی نامه » گونه ای از نوشته های ............. است.

8- مفهوم و کاربرد تکواژ « ان» در کدام واژه متفاوت است؟             ( یاران – سواران -  پاییزان -  گیاهان)

9- با توجه به متن زیر به هر یک از سؤالات پاسخ دهید:

« کلاس دوم بغل دفتر بود . بعد سالن بود؛ خالی و بزرگ که دو تا ستون سفید چهارگوش پرش کرده بود و آن ته سه چهار تا میز و نیمکت شکسته ، دیوار رو به رو پوشیده از عکس پهلوان ها و یک نقشه ی بزرگ آسیا و ...»

الف. این نوشته به چه شیوه ای نگارش شده است؟

ب. این نوشته حاصل کدام یک از موارد زیر است؟          1. دیده ها و شنیده ها.         2. تأملات درونی .           3. پژوهش.

10-نگارش هر یک از نوشته های زیر چگونه است؟

الف. شکل ظاهری کتاب در طول تاریخ تغییری اساسی کرده است . هزاران سال پیش نوشته ها را بر تخته سنگ ها، چوب یا پوست جانوران نقش می کردند.

ب. خورشید به تدریج پایین می رود و سایه های ستون ها و هیکل پاسبانان ، روی خاک این زمین و ایوان سلطنتی دراز تر می شود. 

11- نوشته های تشریحی و تحلیلی چه تفاوتی دارند؟

12- در جمله ی زیر در کدام واژه واج میانجی وجود دارد؟

« پلنگان باغ وحش ، در هنگام غروب به آواز گنجشکانی که بر پلّکان می نشینند ، گوش فرا می دهند.» 

 

پاسخ ها

1. طرح پرسش هایی در مورد ابعاد مختلف یک چیز ، شخص یا پدیده.                2. الف. هنگام شام.  ب. محل اسقرار مردم گیل.  ج.زمان صبح.  د. جمع.   هـ. زمان     3. تأمّلات درونی.      4. تشریحی( توصیفی).        5.نوشته هایی که بر اساس پژوهش های ما و دیگران آفریده شده اند.       6.  مقاله های تحقیقی.       7. تشریحی.  8.  پاییزان( زمان پاییز)                 9. الف. تشریح و توصیف. ب. دیده ها و شنیده ها.       10.  الف. تحقیقی و پژوهشی. ب. تشریحی.      11. نوشته های تحلیلی حاصل دیده ها و شنیده است و نوشته های تحلیلی حاصل تأملات دورنی است.        12. پلّکان« ک».

 

درس هفتم

1. در جمله های زیر نوع افعال را از نظر ساختمان ( ساده ، پیشوندی و مرکب) مشخص کنید:

« او با سخنان دلنشین خود ، ما را به آینده امیدوار کرد و به تلاش بیشتر وا داشت.»

2. از مصدر« نوشتن» فعل مضارع اخباری مجهول سوم شخص مفرد بسازید و آن را در جمله ای به کار ببرید.

3. زمان دقیق هر یک از فعل های مقابل را بنویسید: « می بینم» ، « داشت می رفت»،« بزنیم»

4. فعل جمله ی مقابل را از نظر ساخت تعیین کنید: « یکی از دانش آموزان با دوستش حرف زد.»

5. جمله های مقابل را ویرایش کنید:    الف. مسّ سر و پا از اعمال وضو است.            ب. همه ی بچه ها به او احسن گفتند.

6. از مصدر « بستن» دوم شخص مفرد ماضی مستمر و مضارع اخباری بسازید.

7. فعل جمله های مقابل را گذرا کنید:          الف. پرنده از روی شاخه ی درخت پرید.                 ب. برگی روی زمین افتاد.

8. با توجه به عبارت « ققنوس به آرامی بر توده ی هیزم نشست.»:

الف. با افزودن تکواژ متعدی ساز ، فعل جمله را متعدّی کنید.               ب. جمله را به صورت مجهول بنویسید.

9. افعال جمله های زیر ، از نظر ساختمان چگونه اند؟

« گاندی سال های زندگی اش را در پانسیون های ارزان قیمت گذراند و از معاشرت با سفید پوستان روی برتافت.»

10. با توجه به معنی جمله ، کاربرد کدام واژه نادرست است؟ شکل صحیح آن چیست؟

« پس از به پایان رسیدن اقساط وام، با بانک تصفیه ی حساب کردم.»

11. با توجه به عبارت: « ققنوس ، پرنده ی تاریخ ساز که از شرق بر می خیزد و در آسمان بی رؤیا و کابوس وار ملّت ها، بال هایش را می گشاید.»

الف. فعل جمله ی اول از نظر ساخت چگونه است؟                    ب. کدام جمله ی عبارت« گذرا »و کدام« ناگذر» است؟

ج. فعل جمله ی دوم را به صورت ماضی استمراری بنویسید. 

12. با توجه به جمله ی : « مادر بزرگ مهربان من در خانه ی ما می ماند.»

الف. فعل جمله را گذرا کنید.  ب. هسته ی اولین گروه اسمی جمله را مشخص کنیدوتعداد واج های آن( هسته)را بنویسید.

13. جمله ی « امروز پیام تبریک برای موفّقیّت دوستم می فرستم.» را مجهول کنید.

14. با توجّه به جمله ی « قطرات شبنم لبخند زنان بر روی برگ گل می نشستند.» به سؤالات زیر پاسخ دهید:

الف. فعل جمله را با حفظ شخص به « مضارع مستمر» تبدیل کنید.        ب. فعل جمله ( می نشستند) را گذرا کنید.

پ. آیا می توان فعل جمله را به صورت مفرد به کار برد ؟ چرا؟

15. در عبارت « وقتی خبر پیروزی رزمندگان اسلام از رادیو اعلام شد ، پدر سر به آسمان بر داشت و گفت : شکر خدا»

الف. کدام فعل حذف شده است؟ قرینه ی آن را بنویسید.            ب. جمله ی اول چند جزئی و گذرا به چیست؟

ج. ساختمان فعل جمله ی دوم را بنویسید.   

16. جمله ی گذرای « باد های بهاری عطر خوش بهار نارنج را به سوی ما آورد.» را تبدیل به ناگذر کنید.

17. کدام یک از فعل های پیشوندی زیر با فعل ساده ی نوع خود تفاوت معنایی یا کاربردی دارد؟

الف. برشمردن.               ب. بر انداختن.              ج برافراشتن. 

18. کدام یک از فعل های زیر با استفاده از تکواژ گذرا ساز ، تبدیل به فعل گذرا به مفعول و متمّم می شود؟

1. کشید.                2. چرخید.               3. خوابید.               4. ترسید.

19. جمله های زیر  را با گذرا کردن فعلش دو باره نویسی کنید:

الف. سایه ی هما بر سر موجودات جهان افتاد.                       ب. هرگز شکوه فرهنگ و تمدّن ایرانی از نظر جهانیان نیفتاد. 

20. با توجه به متن زير به سؤالات داده شده پاسخ دهيد:

     « ستارگان مانند چراغ نيمه مرده ي شبانان در پناه قله ها به سر مي بردند و فروغ كم سوي خود را بر سطح سياه افق ، اين آسمان تيره و تار مي پاشاندند .»

الف. « به سر مي بردند » چه ساختمانی  دارد؟             ب. « مي پاشاندند »  چه زمانی دارد؟ گذر است يا ناگذر؟

21. زمان فعل مشخص شده در  جمله ی زیر را بنویسید:  « اصلان گاری اش را آورده بود کنار استخر تا با کدخدا  بروند خاتون آباد.»

 

پاسخ ها

1. کرد( فعل ساده).  - واداشت( پیشوندی)              

  2. نوشته می شود( نامه نوشته می شود.)

 3.  می بینم( مضارع اخباری) ، داشت می رفت( ماضی مستمر)، بزنیم( مضارع التزامی)                   

  4. فعل ساده.                          
 5. الف. مسح.  ب. احسنت.             

 6. ماضی مستمر( داشتی می بستی) و مضارع اخباری( می بندی)                     

  7. الف. پراند.     ب. انداخت.                 

 8. الف. نشاند( نشانید).  ب. ققنوس به آرامی بر توده ی هیزم نشانده( نشانیده) شد.

 9. گذراند( ساده).  برتافت( پیشوندی)    

10. تصفیه( تسویه)

 11. الف. پیشوندی. ب. جمله ی اول ناگذر و جمله ی دوم گذرا به مفعول.  ج. می گشود.

 12. الف. می گذارد. ب. مادر بزرگ. / 11 واج.                 

 13. امروز پیام تبریک برای موفّقیّت دوستم  فرستاده می شود.

  14. الف. دارند می نشینند. ب. می نشاندند( می نشانیدند.) پ. خیر، هنگام جان بخشی، باید شناسه ی فعل با نهاد جدا مطابقت داشته باشد.    

15. الف. می گویم.  حذف به قرینه ی معنوی ب. سه جزئی گذرا به مسند. ج. «برداشت»پیشوندی

16. عطر خوش بهار نارنج  به سوی ما آمد.

 17. برانداختن( انداختن: سنگ را انداخت.  برانداختن: مردم حکومت طاغوت را برانداختند( نابود کردند)

 18. ترسید( ما بچه ها را از دشمن خیالی نترساندیم)

 19. الف. سایه ی هما را بر سر موجودات جهان انداخت. ب. گذر زمان هرگز شکوه فرهنگ و تمدّن ایرانی را  از نظر جهانیان نینداخت.

 20. الف. فعل مرکب.   ب. ماضی استمراری. گذر                      

21. مضارع التزامی. 

 

درس هشتم

1. نویسنده ، زندگی نامه ی زیر را با چه شیوه ای آغاز کرده است؟

« اصلاحگر بود یا قدّیس یا سیاستمداری بی پروا؟درنظراکثر جهانیان« گاندی» اصلاحگری انقلابی بود مردی لاغر اندام و ...»

2. چرا در زندگی نامه نویسی باید دقّت داشت تا رنگ ادبی زندگی نامه از جنبه ی تاریخی آن نکاهد؟

3. دو مورد از روش های گردآوری اطلاعات برای زندگی نامه نویسی را بنویسید.

4. در نوشته ی زیر که بخشی از زندگی نامه ی ملا صدرا ی شیرازی است ، نویسنده از چه شیوه ای بهره گرفته است؟

« ابراهیم نگاه را از لای در گذراند و به محمد انداخت. محمد با چشمان بسته سخن می گفت. اما چاره ای نبود. لای چشم ها را آهسته باز کرد و گفت: عاقبت این نور مرا کور خواهد کرد، پدر در را تمام گشود؛ با چاشنی خشونت.»

5. چه ویژگی هایی در نویسنده سبب می شود که یک زندگی نامه اعتبار داشته باشد؟

6. در نوشتن زندگی نامه چه عاملی نویسنده را از واقعیّت دور می سازد؟

7. زندگی نامه گونه ای از نوشته های .................. است.

8. بهترین راه زندگی نامه نویسی چیست؟

9. در زندگی نامه نویسی به چه چیزی باید تکیه کرد؟

10. به چه دلیل کتاب تاریخ بیهقی از دیگر کتاب های تاریخ  ممتاز شده است؟

پاسخ ها

1.طرح یک سؤال.            

 2. زیرا اغراق و بزرگ نمایی هنگام توصیف ممکن است نویسنده را از واقعیّت دور سازد.

 3. الف. مشاهدات شخص. ب. پرسش از افراد مطلع. ج. مطالعه ی آثار کسانی که زندگی نامه ی او را می نویسیم و برداشت کردن از آن ها. د. استفاده از منابع کتاب خانه ای.

 4. رمان یا داستان.        

 5. امانت، دقّت.       

  6. اغراق و بزرگ نمایی       

 7. تشریحی.   

  8. طرح چند پرسش.

 9. واقعیّت ها.              10. به دلیل رعایت امانت و دقّت.

درس نهم

1. نمودار مناسب جمله های  زیر را رسم کنید و اجزای جمله را در آن قرار دهید.

الف. منتقدان ، گاهی به بررسی زیبایی های آثار بزرگ ادبی می پردازند.

ب. عطار نیشابوری ، قدرت بیان فرزند بهاء ولد را شایسته ی تحسین دید.

ج. با خواندن داستان های پیامبران ، درس زندگی را فرا می گیریم.

د. وزارت آموزش و پرورش با خریداری میلیون ها جلد کتاب امکانات نسبتاً مناسبی را برای کتاب خانه ها فراهم کرد.

ه. گل های سرخ شقایق در دامنه ی کوه ها شکفت.

و. شاخه های عظیم به وضعی موحش سیخ ایستاده بودند.

2. در جمله ی « حافظ از شاعران بزرگ جهان است » متمّم به جای کدام نقش آمده است؟

3. جمله ی « به امید دیدار» چه نوع جمله ی استثنایی است؟

4. چه عاملی نوشته ی رو به رو  را هنری کرده است؟       « ابر می گرید و می خندد از آن گریه چمن»

5. کاربرد شیوه بلاغی در نوشتار ، پیش از آن که دستوری باشد ، به ..................... نویسنده بستگی دارد.

6. در جمله ی« شناخت یعنی جدا کردن ارزنده از بی ارزش در همه ی شئون زندگی»کدام واژه معادل فعل« است» محسوب می شود؟

7. مصراع « بخواهد هم از تو پدر کین من» به شیوه ی بلاغی ساخته شده است یا به شیوه ی عادی؟

8. جمله ی « الهی ، ترسانم از بدی خود.» به شیوه ی عادی نوشته شده است یا بلاغی ؟

9. در کدام جمله مسند به صورت « حرف اضافه و متمم » آمده است؟

الف. مریم از دوستان ما بود.           ب. منوچهر از مدرسه آمده بود.           پ. محسن از دوستش رنجیده بود.

10. کدام یک از جمله های زیر استثنایی زیر دو جزئی است؟

الف. شب به خیر.               ب. زندگی یعنی عقیده.              پ. به امید دیدار. 

 

 

 

پاسخ ها

1.   الف.                                      جمله

                نهاد                                                             گزاره

                                          متمم                                                    فعل  

            منتقدان                          بررسی زیبایی های آثار بزرگ ادبی                       می پردازند

ب.                                             جمله

              نهاد                                                             گزاره

                                 مفعول                 مسند                                    فعل  

          عطار نیشابوری       قدرت بیان فرزند بهاء ولد را    شایسته ی تحسین                       دید.  

ج.                                              جمله

                نهاد                                                             گزاره

                                          مفعول                                                   فعل  

                -                                   درس زندگی را                                          فرا می گیریم.

د.                                          جمله

              نهاد                                                             گزاره

                                 مفعول                 مسند                                    فعل  

   وزارت آموزش و پرورش        امکانات نسبتاً مناسبی      فراهم                                   کرد.

ه.                                              جمله

                نهاد                                                             گزاره

                                                                  فعل  

    گل های سرخ شقایق( گل ها)                                       شکفت

و.                                          جمله

                نهاد                                                          گزاره

                                                                فعل  

    شاخه های عظیم( شاخه ها)                                    ایستاده بودند.

2. مسند.   3. یک جزئی بدون فعل.  4. کاربرد آرایه های ادبی مانند تشخیص، تضاد یا کاربرد شیوه ی بلاغی( تقدیم  فعل)  5. سبک.6. یعنی.  7. به شیوه ی بلاغی( چون فعل اول آمده است)   8. بلاغی.  9. الف.   10. الف.

درس دهم

1. دو کلمه بنویسید که در آن ها « واو معدوله» به کار رفته باشد.

2. چرا واژه ی « می خواهد » نامطابق املایی است؟

پاسخ ها

1. خواهر، خواهش.           2. چون حرف « واو » در این واژه تلفظ نمی شود.

 

درس یازدهم

1. بیت مقابل  را باز گردانی کنید:      «پسندی که شهری بسوزد به نار             اگر چه سرایت بود بر کنار.»

2. بیت« کرد فرامُش ره و رفتار خویش/ ماند غرامت زده از کار خویش.» را باز گردانی کنید.

3. بیت« چون شیر به خود سپه شکن باش   فرزند خصال خویشتن باش» را باز گردانی کنید.

4. آیا در باز نویسی اشعار ، می توانیم بخش های زیبا و هنرمندانه را عیناً نقل کنیم؟

5. شعر « نازک آرای تنِ ساقِ گلی/ که به جانش کِشتم / و به جان دادمش آب / ای دریغا به برم می شکند.»  را باز گردانی کنید.

6. بیت« اگر هوشمندی به معنی گرای / که معنی بماند نه صورت به جای » را باز گردانی کنید.

7. در بازنویسی ضمن حفظ محتوا و پیام ، چه تغییراتی در نوشته ایجاد می شود؟

8. چرا نباید در نوشته های خود از عبارت « از جای بشد » به جای « عصبانی شد» استفاده کرد؟

9. ابیات زیر را باز گردانی کنید:

زاغی از آن جا که فراغی گزید        رخت خود از باغ به راغی کشید

دید یکی عرصه به دامان کوه         عرضه  ده   مخزن   پنهان   کوه.

10. رعایت چه نکاتی در باز نویسی ضروری است؟

11. واژه ی مناسب را از داخل کمانک انتخاب کنید:

« در این .......... از زمان ، وظیفه ی هر انسانی کمک به هم نوعان است.» ( بُرحه – بُرهه)   

 

پاسخ ها

1. آیا راضی هستی که شهری بسوزد امّا به خانه ی تو آسیبی نرسد؟

  2. راه و رفتار خود را فراموش کرد از کار خود غرامت زده ( زیان دیده ) ماند.

  3.به خود متّکی باش و مانند شیر به تنهایی لشکری را از بین ببر و به نیکی ها و ارزش های خودت توجه کن.

 4. بله.

 5. افسوس که تن ساق گل نازک آرایی(اندیشه و افکار شاعرانه ام)که آن را با تمام وجود پروده ام،در برابر چشمانم می شکند.

 6. اگر دانا هستی به معنی روی بیاور( به باطن توجه کن) زیرا که معنی باقی می ماند نه صورت( باطن هر چیزی باقی می ماند نه ظاهر آن)

 7. 1. زبان نوشته ، امروزی و ساده و قابل فهم می گردد. 2. مطلب به کمک توصیف چهره ها صحنه ها و حالات پرورانده می شود. 3. رویداد ها باز سازی می شوند و تجسّم می یابند. 

8. پرهیز از کاربرد ساخت های دستوری کهن.

  9. زاغی برای به دست آوردن آسایش از باغ به صحرایی رفت / دامن پر از گل و سبزه ی کوه را دید / که نشان از گنج نهفته در دل کوه داشت.

 10. پیام های اصیل و ارزشمند و اندیشه های والای اخلاقی ، اجتماعی، عرفانی و انسانی را حفظ و منتقل کنیم. 2. برای بازنویسی متون را از میان آثار با ارزش ادب گذشته انتخاب کنیم.3. مآخذ دقیق متن باز نوشته را ذکر کنیم.4. در نقل محتوا و پیام، امانت را رعایت کنیم و در صورت امکان ، پیام های امروزی را در آن بگنجانیم. 5. اگر متن اصلی شعر است، می توانیم بخش های زیبا و هنرمندانه ی آن را عیناً نقل کنیم.

11. برهه.

درس دوازدهم

1- در جمله ی « ماه طولانی بود» معنای واژه ی « ماه » را با توجّه به چه رابطه ای در می یابیم؟

2-هر یک از واژه های مشخص شده در بیت های زیر مشمول کدام یک از وضعیت های چهار گانه ی ناشی از گذر زمان شده است؟

الف) چشم دل باز کن که جان بینی       آن چه نا دیدنی است آن بینی.

ب) چو سوفارش آمد به پهنای گوش       ز شاخ گوزنان بر آمد خروش.

پ) صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را       که سر به کوه و بیابان تو داده ای ما را.

ت) بی وفا نگار من می کند به کار من     خنده های زیر لب عشوه های پنهانی.

ث) ای تهی دست رفته در بازار      ترسمت پر نیاوری دستار.

ج)در عهد تو ای نگار دل بند       بس عهد که بشکنند و سوگند.

3- هر یک از واژه های مقابل به چه شیوه ای ساخته شده است؟             

    الف) اتکا.                       ب) پوشه.            پ) پوشش.                 ت) دور بین. ( خرداد 92)

4. در ترکیب « سیر و گرسنه» معنای واژه ی « سیر » را با توجّه به چه رابطه ای در می یابیم؟

5. علامت اختصاری « نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران » را بنویسید.

6. با توجّه به بیت « گر چه من خود ز عدم خوش دل و خندان زادم/ عشق آموخت مرا شکل دگر خندیدن.»:

الف. شیوه ی ساخت واژگان مشخص شده را بنویسید.         ب. واژه ی « خندیدن» در گذر زمان چه وضعیّتی یافته است؟

7. روابط معنایی گروه های « نغز و دلکش – لاله و شقایق- هنر و مجسّمه سازی.» را بنویسید.

8. با توجّه به بیت« خنده ی تلخ من از گریه غم انگیز تر است/ کارم از خنده گذشته است بدان می خندم.»:

الف. واژه ی « خنده» مشمول کدام یک از وضعیت های چهار گانه شده است؟   ب. یک واژه بیابید که به شیوه ی « ترکیب » ساخته شده است؟   پ. واژه ی « گذشته» به چه شیوه ای ساخته شده است؟         ت. دو واژه بیابید که رابطه ی معنایی تضاد یافته اند.

9. با توجه به عبارت« « در نمایشگاه کتاب و مطبوعات ، چند جلد کتاب و مجلّه خریدم و پس از تماشای کتاب فروشی ها و هیجان خریداران ، از انتشارات سمت نیز بازدید کردم.»،  به سؤالات داده شده پاسخ دهید:

الف. میان واژه ی « کتاب» و « مجلّه» کدام رابطه ی معنایی برقرار است؟    

ب. شیوه ی ساخت واژه ی « نمایشگاه » چگونه است؟

پ. یک واژه بیابید که به شیوه ی علامت اختصاری ساخته شده باشد. ت. واژه ی « تماشا» مشمول کدام وضعیّت چهار گانه شده است؟

10.در مصراع « سپر بر سر آورد شیر اله» واژه ی « سپر» مشمول کدام یک از وضعیّت های چهار گانه ی زبان شده است؟

11. معنای غیر مستقیم یک واژه چگونه استنباط می شود؟

12. یک واژه مثال بزنید که به کلّی از زبان امروز حذف شده باشد.

13. صورت کامل سر واژه ی « نهاجا» را بنویسید.

14. با استفاده از روش ترکیب از واژه ی « پوش» و با استفاده از روش اشتقاق از واژه ی « کوش» دو واژه ی جدید بسازید.

15. آیا می توان از طریق هم نشینی واژگان و روابط معنایی آن ها به معنی جمله ی « دهانش بوی شیر می دهد.»، پی برد؟

16. در جمله ی « مهر و تسبیح را بر سجّاده نهادم» بر اساس کدام رابطه ی معنایی به معنی واژه ی « مهر » پی می بریم؟

17. با توجه به جمله ی « کودک از شادی خنده سر داد و به آغوش پر مهر مادرش پناه برد.»:

الف. واژه ی « شادی» به چه شیوه ای ساخته شده است؟  ب. یک صفت بیابید که به شیوه ی « ترکیب » ساخته شده باشد.  18.با توجه به بیت« دلارام در بر دلارام جوی/ لب از تشنگی خشک بر طرف جوی»، شیوه ی ساخت هر یک از واژه های مشخص شده را بنویسید.

19. کدام واژه در عبارت زیر با از دست دادن معنای پیشین ، معنای جدیدی پذیرفته است ؟ معنی جدید و قدیم آن را بنویسید.          « صافی ز چشمه جوید و شوخی ز آب جوی.»

20.رابطه ی معنایی دو واژه ی « ماه » و « ستاره» چیست؟

21.  از چه طریقی می توان به معنای متفاوت « بوستان» د ر دو جمله ی  زیر پی برد؟

- با خواندن بوستان در های اندیشه ی سعدی به رویم گشوده شد.     – تفرّج در بوستان کودک خیالم را به بازی واداشت.

22. واژه ی « شب افروز » و « واگرا » به چه شیوه ای ساخته شده است؟

23. با فعل « گشت »دو جمله به گونه ای بنویسید که معنای آن تغییر کند.

24. واژه های « کثیف» و « دیوار» مشمول کدام یک از وضعیت های چهارگانه شده است؟

25. علامت اختصاری ترکیب« کتابخانه ی ملّی ایران» را با استفاده از سر واژه های آن بنویسید.

26. کدام یک از واژه های مقابل جمع مکسّر واژه ی « قاضی» است؟        الف. قضات.             ب. قضّات.

27. سرواژه ( علامت اختصاری) « ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی » را بنویسید.

28. در بیت زیر مفهوم واژه ی «راست » با توجه به کدام رابطه ی معنایی دریافت می شود؟

« بر خاک بیفتاد و بغلتید چو ماهی       وان گاه پر خویش گشاد از چپ و از راست.»

29. شیوه ی ساخت هر یک از واژه های مقابل را بنویسید:       الف. کوشا:                           ب. سخت کوش:

30- شیوه ی  ساخت کدام واژه داخل کمانک ، متفاوت است؟ ( یارانه- پوشش- روکش- پذیرا)

پاسخ ها

1. هم نشینی.

2. الف. با همان معنای قدیم به حیات خود ادامه می دهد. ب. متروک یا حذف شده است. پ. با از دست دان معنای پیشین و پذیرفتن  معنای جدید به دوران بعد منتقل شده است. ت. با همان معنای قدیم به حیات خود ادامه می دهد. ث. متروک یا حذف شده است. ج. با از دست دان معنای پیشین و پذیرفتن معنای جدید به دوران بعد منتقل شده است.

 3. علایم اختصاری ( سر واژه) ب. اشتقاق.        4. تضاد.           5. نداجا.

 6. الف. دل خوش: ترکیب.  خندان: اشتقاق.  ب. بدون هیچ تغییری به مرحله ی بعد منتقل شده است.

  7 . نغز و دلکش( ترادف) لاله و شقایق (تناسب)- هنر و مجسّمه سازی( تضمّن)

 8. الف. با همان معنای قدیم به حیات خود ادامه می دهد. ب. غم انگیز. پ اشتقاق. ت. خنده- گریه.

 9. الف. تناسب. ب. اشتقاق. پ. سمت( سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی) ت. با از دست دان معنای پیشین و پذیرفتن معنای جدید به دوران بعد منتقل شده است.

0. هم معنای قدیم را حفظ کرده است و هم معنای جدید گرفته است.

11. معنی غیر مستقیم آن از هم نشینی عنصر با عناصر دیگر استنباط می شود.

12. برگستوان، دستار، سوفار...                                        13. نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران.

14.ترکیب(سخت کوش. زیر پوش.)اشتقاق( کوشش، کوشا، کوشنده...)

 15. خیر.( چون هر واژه ی این ضرب المثل در معنای اصلی خود به کار نرفته است.)

 16. تناسب( تضمّن« که همان مراعات نظیر در آرایه ی ادبی است»).                17.  الف. اشتقاق. ب. پر مهر.

 18. دلارام( ترکیب) . تشنگی( اشتقاق)                         19. شوخ. معنایی قدیم آلودگی، چرک. معنای جدید: شاداب ، بذله گو.

20. تناسب.              21. از طریق هم نشینی.                        22.ترکیب ، اشتقاق.

 23. زمین به دور خورشید گشت. آسمان تیره و تار گشت.

24. کثیف(با از دست دان معنای پیشین و پذیرفتن معنای جدید به دوران بعد منتقل شده است.« در قدیم: ضخیم، امروزه: آلوده.) دیوار(با همان معنای قدیم به حیات خود ادامه می دهد.)

 25. کما.            26. الف.           27. سماجا.               28.  تضاد.             29. الف. اشتقاق.      ب. ترکیب.

30- روکش( چون مرکب است )