به نام خدا

پاسخ به سؤالات رسیده از مناطق

با تشکر  از تمام دوستان و همکاران ارجمند که با ارسال نظر و پیشنهاد این گروه و دوستان خود را مورد لطف قرار داده اند .

گل تپه :

سؤال اوّل :

اشکال وارد شده به کتاب زبان فارسی 3 رشته­ی علوم انسانی در خصوص نقش کلمات در عبارت : « که رحم اگر نکند ، مدعی خدا بکند » مبنی بر این که «رحم » در این عبارت مسند است و نه مفعول به نظر این اشکال صحیح نیست ؛ چرا که جملات 4 جزئی با مسند را می توان به صورت سه جزئی با مسند تأویل کرد :

 « باران هوا را سرد گردانید  .   -----   هوا سرد است . (شد ، بود و ...  )

« مردم به او رستم می گویند . ----- او رستم است . ( شد ، بود و...  )

و چون عبارت بالا را می توان به این صورت بازنویسی کرد : « اگر که مدّعی به ما رحم نکند ، خدا به ما  رحم کند .» و امکان تأویل این شکل از عبارت به صورت سه جزئی با مسند وجود ندارد ؛ بنا بر این « مدّعی  » در  عبارت بالا نمی تواند مسند باشد .

سؤال دوم :

اشکال وارد بر مورد اشاره شده به نظر صحیح است . در خصوص عبارت « فاضلی یافتم او را سخت تمام . »  در کتاب  ادّعا شده است : در این عبارت مسند و فعل بر نهاد  و مفعول مقدّم شده است در حالی  که تقدیم مسند و فعل بر مفعول  (و قید ) صحیح است . چرا که اگر برای نهادِ محذوف بخواهیم محلّی تعیین کنیم ؛ بهتر آن است که محلّ آن را پیش از تمام نقش ها در نظر بگیریم نه بعد از فعل و در نهایت ادعا کنیم که مفعول و فعل بر نهاد و مفعول تقدیم شده است !

لازم به توضیح است که نقش اجزای گروه قیدی خلاف نظر آن گروه محترم  به شکل زیر صحیح است :                                       « سخت  =  قیدِ قید   و   تمام = قید »

قلقلرود :

در خصوص علامت مد  (  ~ ) بر سر مصوّت « ا »  ـ در مواردی که در ابتدای هجا می آید. ـ همان گونه که خود نیز بیان کرده اید این امر گویا در جهت تسهیل در قرائت و نوشتار و در راستای تخفیف در نوشتن بوده است ؛ یعنی به جای آن که بنویسند « اا » از مد که بیانگر کشیدگی است استفاده شده است با این توضیحات که این هجا در عربی به دو شکل ظاهر می شود : « ـَـ ا  و  ا ا » و چون در فارسی قرار دادن علامات عربی چندان متداول نبوده و می باید این هجا را بدون علامت به شکل « ا » می نوشتند و این امر عامل بد خوانی و اشتباه می شد چون از نظر ظاهری با سه حالت « أ إ اُ » ـ که اتفاقاً این ها نیز بدون علامت نوشته می شدند ـ تداخل داشت بنا بر این مقرر کرده اند ترکیب حاصل از « صامت/ ء/ و مصوّت/ ا / » به شکل « آ » نوشته شود .

خزل :

با عنایت به عبارت « ماه روشنی اش را در سراسر آسمان  / می پراکند / و لکّه های سیاهش را برای خود نگه می دارد / » ادعا شده است که در این عبارت ایهام وجود دارد و استدلال شده است : « منظور آن است که ، خوبی هایش را می بخشد و ناخوب ها را نگه می دارد به عبارت دیگر بخشنده ی چیز های ارزشمند باید بود نه چیز های اضافی و کم ارزش . » در خصوص مضمون برداشت شده بحثی نیست امّا این که این عبارت ایهام داشته باشد مورد شکّ است چرا که نمی توان از این عبارت دو معنی برداشت کرد که هردو نیز قابل قبول باشند ، البته چون عبارت فوق دارای بار کنایی است پس دارای یک معنی حقیقی و محتمل الوقوع است ( داشتن نقطه های سیاه و پراکندن نور  دریافتی از خورشید )  و یک مفهومِ مورد نظر و دور ( بخشش نیکی ها )  که هدف گوینده نیز قطعاً  همین مفهوم است . وچون این امر در تمام کنایات صدق می کند نمی توان به دو مفهوم داشتن یا بار ایهامی داشتن کنایات حکم کرد . مثال دیگر :

«او در زندگی همواره دست ناتوانان را می گیرد  ، معنای محتمل الوقوع که مورد نظر نیست همان دست را گرفتن است امّا معنای کنایی و مورد نظر یاری و کمک است و این نه به آن معنا است که این عبارت دو معنا و مفهوم دارد چرا که تنها یک مفهوم مورد نظر است و آن مفهوم دور است ( کمک ) .»

 

با تشکر گروه زبان و ادبیّات فارسی استان همدان