گروه ادبیات استان همدان

مقدمه4

2- تقسيم‌بندي ديس‌لكسي                                                                                                                                  

3- علائم و تظاهرات باليني كودكان مبتلا به ديس‌لكسي 6

4– ويژگي‌هاي كودكان داراي مشكل خواندن     7

5- انواع مسائل و مشكلاتي كه كودكان در خواندن با آن مواجه هستند                                                                              

6- آموزش خواندن به يک کودک با مشکل خواندن                                                                                               9

7- سنجش و تشخيص     10

8- درمان اختلال خواندن                                                                                                                     

9- تقویت حافظه شنیداری وتوالی شنیداری  12

10- مشکلات مربوط به ادراک، تمیز،حا فظه، و توالی دیداری                                                                          13

11- منابع  

1-مقدمه

     مشكلات خواندن مهم‌ترين عامل عدم موفقيت در مدرسه دانسته شده‌است و در واقع ساده‌ترين نشانه‌اي است كه با كمك آن مي‌توان شكست كودك را در بسياري از زمينه‌هاي تحصيلي پيش‌بيني كرد. خواندن پايه مشترك موفقيت در تمام زمينه‌هاي تحصيلي است و بايد اهميت خاصي براي آن قائل شويم.

     در ارتباط با مشكل خواندن كودك، برخوردهاي مختلفي از سوي والدين و معلمان صورت مي‌گيرد. برخي والدين با اظهار به اينكه اين‌گونه كودكان در روابط اجتماعي، بازي با همسالان و صحبت كردن هيچگونه مشكلي ندارند و تنها در خواندن و نوشتن رفتار متفاوت و چشمگيري دارند. دليل آن را بي‌رغبتي به مدرسه و درس و بي‌دقتي، حواس‌پرتي ناشي از شيطنت و... مي‌دانند و كودك را تحت‌فشار قرار داده و با تمرينات اجباري به ظاهر مشكل وي را حل نموده ولي در واقع مشكل همچنان باقي مي‌ماند و بي‌رغبتي دانش‌آموز را به درس بيشتر مي‌كند. برخي ديگر كه به مشكل آگهي دارند با كمك گرفتن از مشاورين و معلمين خصوصي، روان‌شناسي و گفتار درماني مشكل واقعي را مي‌شناسند و براي برطرف كردن آن مي‌كوشند.

     نارساخواني در طول تاريخ به نامهاي استرنوسمبولي (اورتون 1937) و يا الگز يا به معني كوري‌كلمه و نقص و جزئي در كار مغز، ديس‌لكسي؛ براي اولين بار در برلين به سال 1872 اين كلمه را كه معادل كوري‌كلمه بود براي كودكان با مشكلات خواندن به‌كار‌برد.

2-ديس لكسي به دو گروه عمده تقسيم شده است:

1- نوع شنيداري avdijovy                   2- نوع بينايي: visual

     در ديس‌لكسي شنيداري فرد اختلالاتي در تشخيص شنيداري، صداهاي گفتاري و تركيب آنها، نام بردن آنها و توالي شنيداري يا حافظه مسلسل مشكل خواهد داشت.

     در كودكان مبتلا به ديس‌لكسي بينائي: كودك در تشخيص بينايي، درك بينايي، جهت‌يابي و رعايت توالي و ترتيب مشكلاتي دارد. در صورت اجراي برنامه درماني مناسب، كودك مي‌تواند از طريق شنيداري بياموزد.

- علائم و تظاهرات باليني كودكان مبتلا به ديس‌لكسي:

1- اشتباه در رعايت كردن جهات

2- اختلال در نوشتن و هجي كردن ديكته و تأخير زباني

3- اختلال در تمايز انگشتان

4- ضعف در انبار حافظه

5- ناهنجاري مربوط به برتري طرفي و غالبيت مغز

6- عوامل مربوط به مادر و زمان تولد

7- اختلال در عملكرد حركتي و سيستم عصبي

8- ناتواني خانوادگي يا ارثي

                                                                                                                                                            15

4- ويژگيهاي كودكان داراي مشكل خواندن

1- بيشتر اين كودكان پسر هستند تعداد پسران چهار برابر تعداد دختران است.

2- دركلاسهاي درس غالباً مشكلات رفتاري دارند.

3- دامنه توجهشان كوتاه است.

4- در تمركز مشكل دارند.

5- اغلب مسايل هيجاني دارند.

6- كلمه به كلمه مي‌خوانند.

7- حافظه ديداري و شنيداري ايشان ضعيف است.

8- فاقد تميز و تشخيص كافي شنيداري هستند.

9- در مدرسه سازگاري شخصي مناسب ندارند.

10- رشد اجتماعي كافي ندارند.

5- انواع مسائل و مشكلاتي كه كودكان در خواندن با آن مواجه هستند.

1- تشخيص ديداري " تميز ديداري "

2- وارونه نويسي و معكوس كردن حرف و كلمه

3- تشخيص شنيداري " حساسيت شنيداري "

4– زبان و تكلم

5- تركيب صدا

6- مهارت‌هاي حافظه " شنيداري و ديداري "

7- مهارت‌هاي توالي ديداري و شنيداري.

6- آموزش خواندن به یک کودک با مشکل خواندن:

     اولین گام در آموزش خواندن به یک کودک با مشکل خواندن ،پذیرش این است که او مشکلات ویژه‌اي دارد. اکثر کودکان با مشکل خواندن مشکلات زیادی در مهارت‌های آوایی دارند. آنها نمی‌توانند همانند سایر کودکان به سهولت از مهارت‌های آوایی استفاده کنند. روش‌های آموزش خواندن، که این مهارت‌ها را به طریقی منظم مورد استفاده قرار نمی‌دهند،معمولا برای کودکان با مشکل خواندن نامناسب هستند. روش‌های ببین وبگو وتجربه‌کردن زبان، به مهارت‌های آوایی سالم کودکان معمولی متکی‌اند وبرای کودکان فاقد این‌مهارت‌ها مناسب نیستند. هدف روش، تغییر حروف الفباء این است که کودک، حروف الفبای صحیح را بعداً بیاموزد. این موضوع سبب گیج‌شدن کودک می‌شود ودر نتیجه به مشکلاتش می افزاید. از این رو، توافق کلی این است که روش آوایی زبانی به دقت سازمان یافته برای اکثر کودکان با مشکل خواندن ،بهترین روش است .روش مزبور از ابتدا کل کلمه را آموزش نمی‌دهد. بلکه ابتدا اصوات را آموزش می‌دهد وبه‌تدریج به بخش‌هایی از کلمه می‌رسد ولزوم اصلاح دائمی آنچه کودک آموخته، جبران یادداری ضعیف کودک با مشکل خواندن رامورد تاکید قرار می‌دهد.

     هر روشی که به کار رود باید با رویکردی انعطاف‌پذیر انجام شود ومهارتهای آموزش داده شده به طور منظم تمرین شوند.

7- سنجش و تشخيص

راهنمايي‌هايي به خانواده‌‌ها در جهت بهبود مشكلات كودكان نارساخوان:

- كودك خود را با كودكان ديگر مقايسه نكرده و او را مورد سرزنش قرار ندهيد.

- به كودك با توانايي‌هاي ديگري كه دارد اعتماد به نفس بخشيد تا احساس ارزشمندي كند.

- زماني را براي آموزش انتخاب كنيد كه فرزند احساس آرامش كند.

- هرگاه يك جلسة آموزشي با فرزندانتان داشتيد سعي كنيد آن را با فعاليتي به اتمام برسانيد كه فرزند شما در آن مهارت دارد و از آن لذت مي‌برد.

- به كودك در تصحيح اشتباهات و خطاهايش كمك كنيد.

- بايد آگاه باشيد كه بسياري از كودكان معاني لغات را در داستان نمي‌دانند لذا بايد مكث كنيد و معاني را براي كودك بگوييد.

- كودكتان را به كتابخانه ببريد و آنها را تشويق كنيد كه كتابهاي مورد علاقه‌شان را انتخاب كنند.

- با هم تلويزيون تماشا كنيد و درباره آنچه كرديد، بحث كنيد.

- تلاش كودك را تحسين كنيد به خاطر داشته باشيد كه چقدر سخت است كه او مجبور است سعي كند كه در خواندن و نوشتن موفق شود.

راهنمايي‌هايي به آموزگاران در جهت كمك به دانش‌آموزان نارساخوان:

- از تصاوير و كتابهاي حافظه استفاده كنيد.

- از الفباي چوبي براي آموزش استفاده كنيد (از كودك بخواهيد چشمهايش را ببندد تا شكل آنها را احساس كند)

- درباره حروف صحبت كنيد و داستانهايي در مورد حروف بسازيد.

- او را در جلوي كلاس بنشانيد تا بتوانيد به او كمك كنيد.

- او را با دانش‌آموزان ديگر مقايسه نكنيد.

- به نحوه مداد دست گرفتن كودك توجه كنيد و او را در صحيح گرفتن مداد ياري كنيد.

8- درمان اختلال خواندن

     ابتدا کلماتی که توان تمایز شنیداری بیشتری دارند وبا کلمات مشابه اشتباه می‌شوند را انتخاب کرده تلفظ صحیح را می‌آموزیم. سپس طی یک بازی از او می‌خواهیم به کلماتی که تلفظ می‌کنیم گوش دهد هر گاه اشتباه تلفظ کردیم شناسایی واصلاح کند. به طور مثال کربیت، کبریت – دیفار، دیوار- عسک ، عکس – میدم ، مردم –ابو ، ابرو – نق ، نقل – یا حت،راحت – بب ، لب کلماتی که تلفظ می‌کنیم از کودک می‌خواهیم که تکرار کند. کلماتی را ناقص تلفظ می‌کنیم واز کودک می‌خواهیم بقیه‌اش را بگوید. به طور مثال صند او باید بگوید لی. تصاویری که صدای آخر آنها یکسان باشد و کودک نام ببرد و صدای آخر را تکرار کند. همچنین کلماتی که صدای اول آنها یکسان باشد. چند تصویر که در تلفظ آنها دو کلمه که صدای اولشان مثل هم باشد از کودک می‌خواهیم ده کلمه پیدا کند. چند تصویر که در تلفظ آنها دو کلمه که صدای آخرشان مثل‌‌هم‌ باشد از کودک می‌خواهیم ده کلمه را پیدا کند. تعدادي تصاویر مرتبط هم که کودک داستانی براساس آنها نقل کند سعی می‌کنیم در نقل داستان به او كمك كنيم.

     واژه‌ها را درست تلفظ کند، درمانگر چند صدا را تلفظ مي‌نماید دانش‌آموز با آنها کلمه بسازد هر کدام از حروف را روی تخته نوشته و از بین ‌آنها چند حرف را به کودک نشان دهد وکودک با آنها کلمه بسازد تقلید صدای حیوانات می‌تواند برای فهم صدا‌ها بسیار مفید باشد.

     تقلید راه رفتن حیوانات هم تعادل حرکتی و نوشتن حروف وکلماتی که پیچ وتاب دارند مفید است. کلماتی را درمانگر با صدای رسا می‌خواند، دانش‌آموز باید پس از شنیدن هر کلمه آن را تکرار كند. ترتیبی که درمانگر می‌گوید را بچیند. سپس سه اسباب‌بازی در اختیارش قرار می‌دهد وبخواهد كودك بگوید با کدام صدا شروع می شود. همچنین کلماتی را بخواند و دانش‌آموز صدای آخر آنها را بگوید وهمچنین صدای وسط کلمات را تشخیص دهد درمانگر آهنگی را زمزمه مي‌کند و دانش‌آموز آن را تقلید کند. دانش‌آموز در یک نقطه می ایستد و چشمانش را با دستمال می‌بندد. انگاه مربی با فاصله دو،سه متر پیرامون دانش‌آموز دایره‌وار حرکت می‌کند و پس از طی یکی دو متر کلمه‌ای را تلفظ می‌کند ، دانش‌آموز باید جهت صدا را با دست نشان دهد.

9- تقویت حافظه شنیداری وتوالی شنيداري:

     مربی حرف را برای دانش‌آموز تلفظ می‌کند واز وی می‌خواهد به ترتیب صداها را نام ببرد. ‌آنگاه سه حرف را تلفظ کرده واز وی می‌خواهد صداها را نام ببرد. به ترتیب تعداد صداها را افزایش دهد تا به سطح مورد انتظار نائل آيد. دانش‌‌آموز در برابر درمانگر می‌ایستد درمانگر دو دستور به او می‌‌دهد که باید به ترتیب انجام دهد پس از موفقیت در این مرحله درمانگر سه دستورالعمل می‌دهد تا وی به ترتیب انجام دهد به همین ترتیب دستورات را افزایش مي‌دهد تا به سطح مورد انتظار نائل ‌آید. درمانگر دو اسباب‌بازی در اختیار دانش‌آموز قرار می‌دهد واز او می‌خواهد که آن دو را نام ببرد، به‌همین ترتیب تعداد دستورات را افزایش می دهد.

     در مرحله بعد تمام تمرینات قبل مجدد تکرار می‌شود و از دانش‌آموز می‌خواهیم ترتیب معکوس را بیان کند. یک عبارت چندجمله‌ای را برای دانش‌آموز می‌خوانیم واز او می‌خواهیم مفهوم ان را به زبان محاوره‌ای برای ما بیان کند. در مرحله بعد دو عبارت چند جمله‌ای برای دانش‌آموز خوانده واز او می‌خواهیم مفاهیم آنها را به ترتیب برای ما بیان کند.

10- مشکلات مربوط به ادراک، تمیز،حافظه، و توالی دیداری:

     برای دانش‌آموزانی که در این موارد مشکل دارند تمرینهای زیر پيشنهاد می‌شود:

- ابتدا آزمون فراستیگ را اجرا کرده ودر هرکدام از مواردی که مشکل دارد تمرینهای لازم را به کودک می‌دهیم.

- از دانش‌آموز می‌خواهیم شبها به آسمان نگاه کندوماه را پیدا کند و بزرگترین ستاره را نشان دهد.

- با در دست داشتن برگی خاص از درخت، برگهای دیگری همانند آن پیدا کند ونشان دهد.

- انواع اتومبیل‌ها را شناسایی کند و فرق آنها را با هم بیان کند.

- چون تصاویر خنده‌دار برای ساختن داستان جالب هستند. درمانگر می‌تواند تصاویر را روی زمین یا روی میز چیده و از کودک سئوال می‌کند ( می‌توانی با نگاه کردن به این عکس‌ها داستانی درست کنی وبگوئی ) آن‌گاه او را تشویق می‌کنیم.

- کامل‌کردن تصویر به منظور توجه به اعضای متشکله یک پدیده و تصویر، به‌طور مثال کامل‌کردن تصویر یک خانه ناقص ،می‌تواند مفید باشد.

- تصاویری که چیزی را از بالا، پائین و پهلو نشان دهد انتخاب کرده و روی کاغذ بچسپانيد و از کودک بخواهید که اختلافها را بیان کند.

- چهار کشتی بزرگ به ظاهر مشابه رسم کرده از بین این چهار کشتی فقط دوتای آنها ازهر نظر برابرند کدامها؟ حروف الفباء را زیر یک قطعه موکت نوشته واز کودک می‌خواهیم کلمه‌ای را در نظر بگیرد و با لمس کردن حروف نوشته شده به همان ترتیبی و شکلی که در کلمه هست آن را ارائه دهد.

     همچنین می‌توان جدول حروف الفباء را در حیاط مدرسه یا منزل روی موزائیک‌ها نوشت، هرکدام از دانش‌آموزان کلمه‌ای را انتخاب کنند و نوشتن آن را با پرش روی حروف نشان دهند. در بازی‌های گروهی می‌توان دانش‌آموزان را به رقابت کشاند تا هرکدام با پریدن‌های صحیح روی حروف ،کلمه مورد نظرشان را بخوانند و امتیاز کسب کنند.

     می‌توانیم حروفی را تلفظ کنیم واز دانش‌آموز بخواهیم روی آن حرف بپرد. در مواردی که اختلال خواندن شدیدتر می‌توان حروف را از کاغذ سمباده تهیه کرده و به موکت چسپانيد. با تغییر حروف اول کلمه، کلمه‌های گوناگون بسازید. همچنین با تغییر حرف آخر و حرف وسط کلمه، کلمات جدید بسازید.

     نوشته‌ی یک سطر را در مقابل چشم قراردهید و سعی کنید بدون حرکت چشم تمام سطررابخوانید. تعدادی کارت تهیه کنید وروی هم بگذارید، کارت‌ها را درست گرفته و چشمانتان را ببندید سپس یک لحظه چشم خود را باز کنید و نوشته کارت بالا را بخوانید. سپس کارت بعدی را به همین ترتیب ادامه دهید با ثابت نگه‌داشتن سر ونگاه مستقیم به اعداد هر ردیف سعی کنید سه عدد را یک جا با هم بخوانید. مثل 3-7-8 و 1-5-3

- با ثابت نگه‌داشتن سر ونگاه مستقیم به کلمات سعی کنید سه کلمه در هر سطر را یک جا باهم بخوانید. مثل ( بادام – محمود – رودخانه ) يا ( من به دبستان رفتم )

- عددهای هر ردیف را نگاه کنید ، فقط با نگاه کردن به عدد وسط دو عدد دیگر را بخوانید.

- از بین چند حرف، حرف مورد نظر را پیدا کنيد. 5-3-2 و4-6-7

- از بین چند کلمه، کلمه مورد نظر را پیدا کند و نشان دهد، جملات ناتمام را کامل کند.

     تمرینهای خواندن و شنیدن با سرعت‌کم آغاز شده و تدریجاً به این سرعت افزایش داده می‌شود تا دانش‌آموز به سطح مورد انتظار نایل آید. توانایی‌ها ونیازهای هر کودک با مشکل خواندن ویژه باید به دقت ارزیابی شود ومعلمی داشته باشد که این موارد را درک کند و بر آن اساس راه‌بردهای آموزشی اجرا کند معمولاً معلمان وقت کافی ندارند تا به خواندن همه‌ی کودکان توجه نمایند. ضروری است که کودکان در خارج از ساعت مدرسه و تحت‌نظارت، خواندن را تمرین نمایند.

     والدین نقش عمده‌ای در غنی نمودن برنامه‌ی خواندن فرزند خود ایفا می‌کنند. این مورد را با معلم فرزند خود در میان بگذارید تا بدانید که چگونه به فرزند خود کمک کنید وتمرینی فراهم نمایید که با برنامه مدارس، همسان و هماهنگ باشد برخی از اصول راهنمای کلی در مورد چگونگی کمک به فرزندتان ارائه می‌شود برای تمرین خواندن زمانی را انتخاب کنید که هر دو در وضعیت روانی مناسبی هستید. بهتر است کتابی را به کار برید که معلم انتخاب می‌کند. اگر فرزند شما کتاب‌هایی که از مدرسه می‌آورد را دوست ندارد که اغلب این چنین است، موضوع را با معلم در میان بگذارید مطمئن شوید که کودک راحت است ونور کافی وجود دارد معمولاً بهتر است کودک در میزی بنشیند که شما در سمت راستش باشید گاهی مناسب است که به طور مشترک بخوانید.

     کودک را تشویق کنید که کلمات را با انگشتش یا مدادی که به طور افقی در زیر خطی که می‌خواند تعقیب نماید اگر کودک روی یک کلمه ناآشنا تعلل کرد، چند لحظه صبر کنید ، ببینید که آیا از عهده‌ی آن بر می‌آید یا نه اگر نتوانست، او را تشویق کنید تا با صدای بلند این کلمه را بخواند، اگر این کار موثر واقع نشد آن را به وضوح و آهسته برای او بخوانید. فراموش نکنید که او را به خاطر تلاشش تشویق کنید.

11- منابع:

1- زماني براي خواندن درس‌ها،محمد كياسالار،روزنامه همشهري1387

2- زمينه‌هاي تشخيص و درمان، مباركه جلالي‌مركز آموزش و توانبخشي مشكلات ويژه يادگيري كاشمر1386

3- درك اصوات و تلفظ آن، زهرا فيض‌آبادي،مركز آموزش و توانبخشي مشكلات ويژه يادگيري سبزوار1386

4- روزنامه كيهان پنج‌شنبه 25 بهمن 1386