گروه ادبیات استان همدان

مقدمه

نقد ادبي يعني بررسي يك اثر از نظر اسلوب فكر و طرز بيان شاعروبيان صفات و مختصات بارز آن اثركه به اين جنبه از كار، عنوان نقد داخلي اطلاق ميشود و از سوي ديگر بايد به تحليل اثر از نظر بررسي مسائل تاريخي و اجتماعي پرداخت كه به زمان و شرايط خلق آن اثر برمي گردد كه به آن نقد ادبي خارجي گفته ميشود .

نقدي موفق است كه بتواند تمام اين دو جنبه را در حيطه ي كاري خود داشته باشد.

در نقد ادبي بايد يك اثر را از نظر ، جنبه ها ي اخلاقي ، اجتماعي و روانشناسي مورد بررسي و كنكاش قرار داد تا برجستگي هاي آن اثر را زيباتر نمود داد ومعايب آن اثر را نيز با ديد ريز بين نقادي يافت و بيان كرد .

"دكتر فروزانفر نقد ادبي را ابزار شناخت ارزش و بهاي يك اثر ادبي مي داند و وسيله اي براي شرح و تفسير آن به نحوي كه معلوم شود نيك و بد آن آثار كدام است."

كد كني بپردازيم .

دكتر محمدرضا شفيعي كدكني شاعر و پژوهشگر معاصر در سال 1318 در قريه كدكن نيشابور ديده به جهان گشود از مهم ترين مجموعه هاي شعر او مي توان « شبخواني، در كوچه باغ نشابور، ازبودن وسرودن، مثل درخت در شعر باران، بوي جوي موليان و از زبان برگ» اشاره كرد.

سروده هاي او ساده و روان است وبه دليل تسلط بر ادبيات گذشته ايران توانسته است آثار محكم و استوار خلق كند و به عنوان يكي از بزرگترين شاعران شعر نو يا نيماي شناخته شود. با مطالعه شعر " سفر بخير " از مجموعه ي"در كوچه باغ هاي نيشابور" با هم به تحليل مي نشينيم .

"به كجا چنين شتا بان؟ "

"دل من گرفته زين جا،

زغبار اين بيابان؟ "

"همه آرزويم، اما

چه كنم كه بسته پايم... "

" به كجا چنين شتا بان؟ "

" به هر آن كجا كه باشد ، به جز اين سرا ، سرايم "

" سفرت به خير اما تو و دوستي،خدا را

برسان سلام ما را " .

بررسی و تحلیل شعر "سفر به خیر" از نظر زیبایی شناسی معنایی

در شعرسفربه خير بطور دقيق وزن نيمايي رعايت شده است و با متدينهاي شعر ادبي نو مطابقت و سازگاري دارد وزن اين شعر فعلات فاعلاتن و بحر آن رمل مشكول صحيح مي باشد.

اين شعر از 13 بند تشكيل شده است و شاعر دو فاكتور براي قافيه انتخاب كرده است و اين شكل نا منظم قافيه را مي توان در كلمات قافيه ي (شتابان، بيابان، باران) و( زين جا، اما، خدارا، مارا) مشاهده نمود. شاعر جايي كه حس كرده مي تواند با رعايت قافيه ، موسيقي شعرش را افزايش دهد آن را به كار برده است.

تكرار يكي ديگر از اختصاصات شعر نيمايي است كه در اينجا شاعر با تكرار عبارت "به كجا چنين شتابان" خواسته است به اهميت موضوع اشاره نمايد.

در اين شعر كاربرد موسيقي دروني و معنوي به طور محسوسي از طرف شاعر رعايت شده است زيرا اين از اختصاصات شعرهاي سبك نيمايي است و شاعر سعي مي كند با به كاربردن آرايه هاي چون انواع جناس ها ،مصوت ها و صنايع بديعي معنوي چون تشبيه، ايهام، استعاره ، تمثيل، كنايه و اسطوره سازي زيبايي شعرش را دو چندان كند.

اين شعر در حقيقت نوعي اثر تمثيلي و نمادين است وشاعر خواسته با حذف كردن مشبه، ده ها مشبه رادر ذهن خواننده بازسازي نمايد و اين حق را به خواننده بدهد كه حتي خود يا هر شخصيت ديگري را به جاي مشبه در اين شعر قرار دهد.

شعر"سفر به خیر " يكي از انواع پارابل هاي ادبي است زيرا به جاي اصطلاحاتي چون آزادي ، استقلال و حركت براي نجات از سكون و ماندگاري از الگوها و نمادهايي چون گون و نسيم استفاده مي كند و با اين كار خود يكي از زيبا ترين پارابل هاي ادبي را ساخته است .

شاعر خواسته به ما بگويد كه من در كشوري هستم كه همه در بندند وبراي اين منظور وا‍‍ژه ي گون را به كار برده است. گون در اينجا نماد وابسته بودن اما خوار نبودن است حتي مي توان، بوي ايهام لطيف آن را نيز استشمام كرد نماد سكوت و دربند بودن يا وابسته و پيرو بودن ، هر دو زيباست به سراغ كلمه ي نسيم مي رويم كه نشانه ي حركت و آزادي است در نگاه اول آن را نماد انسانهاي مي دانيم كه به دنبال آزادي اند و و حتي مي توانيم آن را افرادي بدانيم كه با اولين حركت و مبارزه با بي تفاوتي به دنبال يافتن سايه ي اندكي هستند تا به استراحت بپردازند . ايهام هاي زيبا وظريف اين شعر نيز يكي ديگر از اختصاصات اين سبك است كه جا دارد در اينجا به آن اشاره شود .

در معني اول نسيم به افراد آزادي خواه اشاره كرديم، اين آزادي مي تواند يك گروه روشن فكر يا تحصيل كرده باشد كه شاعر به خاطر شرايط سانسور زمانش يا ترس از هر عامل ديگري آن را برداشته و به جاي آن گون و نسيم را قرار داده است اين شعر تمثيلي در اينجا به اوج بيان خود مي رسد.

اکنون به سراغ نقد سياسي شعر مي رويم با توجه به معناي شعر مي فهميم كه اين شعر اگر چه به ظاهر مفهمومي اجتماعي دارد اما در حقيقت به بيان بحث سياسي خاص آن زمان مي پردازد شاعر با به كار بردن دو نهنگ آزادي و استقلال در آن برهه از زمان به تمام تمايلات مردم اشاره دارد مي توان اين شعر را يك شعر سياسي ناب زمان خود دانست.

كاربرد زيباي نسيم (صنعت تشخيص) با بيان ديالوگ زيبا و برجسته ي گون و نسيم به اوج مي رسد كه در اين جا آنها به تحليل ساختارهاي سياست هاي موجود مي پرازند.

در گام بعدي شعر، بسامد حرفهاي گفته شده با بيان واژه اي چون بيابان كلمه ي وحشت را در ذهن تداعي مي كند ، وحشت از چه، شايد از داروغه ، گزمه يا .... حتي مي توان بيابان را عدم فرض كرد يا چيزي در حد هدف و آينده در جاي ديگر با آوردن واژه هاي چون نسيم ، شكوفه، باران،

سلامتي و شتابان تمام نمادهاي آزادي را مطرح مي كند اين تناسب ها چقدر زيبا همديگر را پيدا كرده اند .هارموني در اين شعر خودنمايي مي كند حتي يك بند از آن را نمي توان حذف كرد يك

نورانيتي در افق پيدا شده كه اكنون در حال افزايش است و اگر آن ذره نابود شود ديگر اميدي براي روشن شدن دوباره اش نيست.

شاعر با به كار بردن دقيق علايم نگارشي بر آن بوده كه جذابيت كلامش را دو چندان كند وبراي اين كار از باز كردن هاي مكرر گيومه ، علامت پرسشي و سه نقطه استفاده مي كند . سه نقطه با ابهامش مي خواهد ناتواني شاعر را در بيان حرف دلش بيان كند يا وجود خفقان و هر چيز ديگري را و با اين كار توانسته بخشي از مفاهيم اين شعر را به خود اختصاص بدهد.

به تحلیل واژه ي اما مي پردازیم اين اما هزاران معني دارد كه همه به يك اصل،كه همان اصل آزاد بودن است بر مي گردد يعني مي خواهم آزاد باشم ، همه مي خواهند.

در پايان شاعر با به كار بردن كلمه ي كوير وحشت براي كشورش خواسته نفرتش را از شرايط و محيط آن روزگار بيان كند و مي خواهد خود را به افراد پويا و در حال حركت برساند حتي ديگران را نيز قسم مي دهد كه او را در اين حركت ياري كنند.

منبع و مأخذ: